31 oktober 1963

De lonen gaan met tien procent stijgen. Om de druk op de arbeids-markt te verlichten is de verplichte militaire diensttijd terug ge-bracht tot 18 maanden - dat is nog altijd anderhalf jaar verspild.

Het aardgas gaat de gemeenten 6 cent per kubieke meter kosten en de consument 10 cent. Die vier cent steken de gemeenten blijkbaar in hun zak. In Groningen, Friesland en Drenthe, waar men dit jaar al aardgas zal kunnen gebruiken, krijgen de gemeenten 5 % korting. Het is nog niet bekend of zij die korting door zullen geven. De winst van gemeenten zal hoe dan ook niet zo groot zijn dat luxe projecten als zwembaden en sporthallen er van gebouwd kunnen worden.

De grootste winsten gaan naar de staat en naar Esso en Shell, die te-zamen het gas exploiteren. De overheid deelt voor 70 % in de winst. De verkoop naar het buitenland moet op termijn oplopen naar een derde van de jaarlijks beschikbare voorraad. Laten we hopen dat het echt wat wordt met die kernenergie. Anders spekken we de begroting met het geld van toekomstige generaties.

24 oktober 1963

Ze hebben eindelijk vastgesteld hoe groot de gasbel onder ons is. Het gaat om 1100 miljard kubieke meter (de eerdere schattingen lagen op 470 miljard kubieke meter). Daarmee is het het op een na grootste gasveld ter wereld. En het ligt bijna in zijn geheel onder Nederland zodat de Duitsers er vanaf Duits grondgebied niets van kunnen stelen (zoals men een hele tijd heeft gedacht). De waarde van ons gas is 50 miljard gulden! Groningen is rijk.

Minister Andriessen wil het gas in 40 jaar opmaken, omdat hij ver-wacht dat er vanwege de kernenergie in 2000 geen vraag meer naar is. Een aanmerkelijk deel van het gas wil men dan ook exporteren.

Voor Groningen zit er vooral werkgelegenheid in het potje: het hoofd-kantoor van de organisatie die het gas gaat beheren ( de Gas-Unie) komt in Groningen. Verder wil men met extra goedkoop aardgas energie-intensieve bedrijven hierheen trekken.

Ik heb niet het idee dat men een percentage van de opbrengst ten goede wil laten komen van provincie of gemeenten. Misschien moet men in het westen dan een tijdje maar niet zeuren over de werkloos-heid hier. Wij leveren onze bijdrage aan de economie nu op een an-dere manier.

5 oktober 1962

Niet alleen komt er van het aardgas eigenlijk niets ten goede aan de provincie Groningen, behalve dan dat men 25 miljard m3 wil reserve-ren voor projecten in het noorden, men wil ook nog niet vastleggen dat de hoofdzetel van het nieuwe gasbedrijf in Groningen komt.
Verder bestaat er het gevaar van bodemdaling: in Californië is door oliewinning de bodem verzakt. De minister denkt dat bij ons niet kan gebeuren, omdat het gas op 3 kilometer diepte in "goed geconsoli-deerde formaties" ligt. Maar geheel uitsluiten wil hij het toch niet, want de verantwoordelijkheid voor verzakkingen komt bij de exploi-terende maatschappijen te liggen.
Wat de samenstelling van het gasbedrijf betreft had de PvdA liever een meerderheidsbelang voor de staat gehad, terwijl PSP en CPN het liefst een totaal staatsbedrijf hadden gezien. Dat laatste achtte de mi-nister ongewenst omdat het dan jaren zou duren om de mensen aan te trekken die in staat zouden zijn het gas technisch te exploiteren. Die kennis wordt nu in een klap binnen gehaald.

Het gas brengt waarschijnlijk twee grote industrieën naar Delfzijl. In ieder geval komt er een ammoniakfabriek en er bestaat ook kans op een aluminiumfabriek. Het bauxiet benodigd voor deze fabriek zou aangevoerd moeten worden uit Suriname; de overvloedige energie nodig voor de fabricage van aluminium zou natuurlijk uit het aardgas moeten komen. Men onderhandelt nu al over een voordelig tarief. In Delfzijl is het havenschap bezig terreinen voor de komst van beide bedrijven voor te bereiden. We leven nog steeds in het tijdperk van de industrialisering.

17 juli 1962

Er is iets besloten over het gas, maar ik kan niet overzien wat de gevolgen daarvan zijn. In de eerste plaats zit er in de provincie Gro-ningen ontzettend veel gas in de grond: minimaal 150 miljard ku-bieke meter, maar het zou ook om 400 miljard kunnen gaan. De winning komt in handen van een nieuw op te richten maatschappij, waarin de Staatsmijnen voor 40 % en Shell en Esso ieder voor 30 % deelnemen.
Zou dat laatste betekenen dat 60 % van de winst naar deze particu-liere bedrijven gaat? Dat lijkt me toch wel wat veel. In ieder geval krijgt de Nederlandse staat 10 % van de winst. De provincie Gronin-gen krijgt zo te zien niks.

Het gas wordt door de maatschappij die het wint verkocht aan een maatschappij die het exploiteert: van deze laatste bezit de Staatsmij-nen 40 %, Shell en Esso 25 % en de staat 10 %. Deze nieuwe maat-schappij krijgt ook alle gasbelangen en gasleidingen van het Staatsgas-bedrijf voor een 'redelijke vergoeding', aldus minister De Pous van Economische Zaken.

Het is de bedoeling dat een groot deel van het aardgas zal worden gebruikt voor verwarmingsdoeleinden: dus ook in huis. Zijn we ein-delijk af van het olievat of van het gesleep met kolen.

15 oktober 1960

Het bericht komt uit Straatsburg; de bron is een Belg: er schijnt in de grond onder onze Groningse voeten een enorme aardgasbel te zitten. Proefboringen bij Heveskes en Slochteren wijzen erop dat het gaat om 300 miljard kubieke meter. De Nederlandse Aardoliemaatschap-pij (NAM) heeft tot nog toe niets over een dergelijke reusachtige vondst naar buiten gebracht.
De betrokken gemeenten verwachten weinig voordeel te hebben, maar misschien kan het gas gebruikt worden in nieuwe chemische industrieën. Of zou het soms ook in de kachel kunnen? In elk geval zou het eerlijk zijn als het arbeidsoverschot in onze provincie door de vondst wat verminderd zou worden. Wij zitten er niet op te wachten dat ons gas werkgelegenheid schept in Zuid-Holland.

In Straatsburg was er trouwens sprake van gas onder de Waddenzee. Het is dus allemaal weer rijkelijk vaag en de enige die meer defini-tieve mededelingen zou kunnen doen, de NAM, houdt zijn mond stijf gesloten. Men schijnt nog in onderhandeling te zijn met particuliere maatschappijen over de manier waarop het gasveld geëxploiteerd zal worden.

5 mei 1956

Midden in Winschoten, tegenover de steenfabriek van Strating, staat de gasfabriek. Daar maken ze stadsgas. Via een ondergronds buizen-stelsel wordt dat gas vervoerd naar de huizen, waar de mensen er op koken en soms hun woning er mee verwarmen. Ik zelf stook met olie, maar gas is natuurlijk handiger.
Als je een oliekachel hebt, moet de olieman regelmatig langskomen met zijn grote auto, nog grotere handschoenen en leren jas om de tank te vullen. Heb je nog een kolenkachel, dan komt de kolenman met zakken kolen op zijn rug. Zwarte Piet is ongetwijfeld van deze nijvere sjouwer afgekeken.
Dat wordt allemaal voorbije tijd, want heel Winschoten gaat over op aardgas. Dat komt straks met grote buizen uit Twente en de Achter-hoek, waar het uit de grond wordt gehaald. Als alles goed functio-neert, wordt de gasfabriek stop gezet en te zijner tijd, denk ik, afge-broken. Het einde van een tijdperk.
Er gaan overigens geruchten dat het aardgas twee keer zo duur is als stadsgas. Daar zou tegenover staan dat je er minder dan de helft van nodig zou hebben om evenveel warmte op te wekken. Uiteindelijk zou het dus goedkoper zijn.