23 december 1960

Het kabinet had nog een mooie kerstverrassing voor ons: het is afge-treden. Anderhalf jaar heeft De Quay er gezeten als minister-presi-dent.
Minister Van Aartsen wilde niet instemmen met een motie waarin het aantal premie- en woningwetwoningen werd verhoogd van 65.000 naar 70.000. De motie was van regeringspartij A.R. en werd behalve door de oppositie ook ondersteund door de C.H.U. die eveneens in de regering zit.
Van Aartsen hield zijn poot stijf omdat hij vreest dat door grootse bouwplannen de prijzen van huizen en dus van huren omhoog zullen schieten. Er zal immers door dezelfde bedrijven met dezelfde hoe-veelheid arbeidskrachten meer gebouwd moeten worden. Voeg daar-aan toe dat in de vrije sector ook veel gebouwd wordt en het risico is te groot dat volkshuisvesting niet meer te betalen zal zijn. Daar zullen juist de huurders van de goedkope huurwoningen het slachtoffer van worden. Dat zijn beleid de woningnood niet snel oplost beschouwt Van Aartsen als de prijs die betaald moet worden voor de lagere kosten.

Burger van de PvdA strooide wat zout in de wond door voor de VARA-microfoon te verklaren dat het experiment met een buitenpar-lementair kabinet, want zo was het kabinet De Quay anderhalf jaar geleden gepresenteerd, mislukt was. Zo houdt Burger het gezellig.

4 februari 1960

Het is jou vast ook wel opgevallen dat overal (ik neem althans aan dat dat niet alleen in Winschoten het geval is) onbewoonbaar verklaarde woningen staan waarin nog wel mensen wonen. Om te voorkomen dat er in de toekomst nog meer van dergelijke huizen ontstaan heeft de regering in 1957 geprobeerd particuliere bezitters van huurwonin-gen te dwingen hun panden beter te onderhouden. Dat gebeurde door middel van een huurblokkering: bij onvoldoende onderhoud mocht men geen volledige huurverhoging doorvoeren.

Talloze eigenaren hebben deze wet aan hun laars gelapt en worden door het nieuwe kabinet daarvoor beloond met de afschaffing van de huurblokkering. Zo zie je maar dat de PvdA toch nog ergens goed voor was.

24 december 1959

Je blijft lachen met de vermakelijkheidsbelasting. Het ministerie van binnenlandse zaken heeft Gedeputeerde Staten van Groningen laten weten dat het niet akkoord gaat met de verlaging van deze heffing voor de bioscopen in Winschoten. Dit omdat de gemeente in een slechte financiële positie verkeert.
De gemeenteraad kan ook in dit stadium nog vasthouden aan haar pogingen de plaatselijke bioscopen enigszins financieel tegemoet te komen, maar B&W zijn overstag gegaan (net als de vorige keer overi-gens). Op de raadsvergadering van vanavond bleek de PvdA weer de partij met de zwakste rug. Terwijl hij klaagde over de geringe be-voegdheden van de raad, ging de woordvoerder (en daarmee de frac-tie) accoord met het voorstel van B&W. De verlaging werd daarna met alleen de stemmen van VVD en CPN tegen, ongedaan gemaakt.

29 oktober 1959

Op de beste bureaucratische wijze heeft de PvdA Winschoten een punt gezet achter een zaak waarin de directeur gemeentewerken van van alles en nog wat beschuldigd werd: inzetten van gemeenteperso-neel voor privé-doeleinden, vriendjespolitiek. Zeg maar: de normale alledaagse corruptie.
Er is onderzoek gedaan en er zijn rapporten geschreven en nu dan eindelijk de finale discussie in de gemeenteraad zou moeten worden gevoerd, komt de fractie van de PvdA met een motie waarmee de discussie omzeild kan worden. Blijkbaar is de heer Kok, de directeur gemeentewerken, lid van de PvdA, anders kan ik het niet verklaren. De motie stelt vast dat de gemeenteraad voldoende informatie heeft gekregen, dat het in de directeur gewekte wantrouwen niet gegrond is gebleken en dat de zaak hiermee afgehandeld is. De PvdA verbond aan de motie het voorstel de discussie als afgesloten te beschouwen. M.a.w. : zou de motie aangenomen worden, dan was verdere discus-sie niet meer mogelijk.
De CPN wilde nog praten over deze gang van zaken, maar de burge-meester (natuurlijk nog steeds Romein) beweerde dat hij zich aan het reglement van orde moest houden en eerst de motie in stemming moest brengen. De motie en het voorstel van orde werden aanvaard, Haagsma en Striezenau van de CPN hadden toen al uit protest de zaal verlaten, en daarmee was de zaak van tafel. Schaamteloos voerde men aan dat deze procedure de belangen van de gemeente het minst schaadde. Wat is er toch met eerlijkheid gebeurd?

20 mei 1959

We hebben een nieuw kabinet. Zonder PvdA. De christelijke partijen en de VVD hebben een kabinet gevormd en De Quay (KVP) is mini-ster-president geworden. Voor de vakbeweging, althans het NVV, wordt het nu eenvoudiger voor de rechten van de arbeiders op te komen. Ze hoeven nu geen rekening meer te houden met de positie van de PvdA in het kabinet. Dat is denk ik het enige lichtpuntje in deze zaak.

23 december 1958

Best snel heeft men besloten dat een nieuw kabinet niet mogelijk is. Beel heeft opdracht gekregen zo snel mogelijk verkiezingen te organi-seren. Ook moet hij een tussentijdse regering formeren zonder PvdA. Het is voor het eerst sinds de oorlog dat de sociaal-democraten niet in de regering zitten.

Echt fundamentele veranderingen heeft de PvdA nooit door kunnen voeren omdat er in de Eerste Kamer, een aanfluiting uit vroeger tij-den, altijd een rechtse meerderheid heeft bestaan.

11 december 1958

Het zoveelste kabinet Drees is gevallen. Deze keer over een belas-tingkwestie. Minister van financiën Hofstra wilde nu al vastleggen dat in 1960 de belasting ook verhoogd zou worden. Dat ging een kamer-meerderheid te ver. De PvdA-bewindslieden in het kabinet hadden al laten weten hun collega te steunen en daarmee was het kabinet gevallen. Zullen ze weer lijmen of komen er nieuwe verkiezingen? Voor de PvdA is dat laatste niet gunstig omdat ze kiezers aan het ver-liezen is.

5 april 1958

Men zegt wel eens (of was het Marx?) dat de geschiedenis zich her-haalt: de eerste keer is het een drama, de tweede keer een klucht.

Blijkbaar kan de geschiedenis zich ook geografisch verplaatsen. Ter-wijl in Rusland de anti-Stalinist (wat dat ook mag betekenen) Kroet-sjef alle macht naar zich toe trekt, is in Nederland partijsecretaris Paul de Groot bezig met een grote schoonmaak in omgekeerde zin: degenen die op de lijn van Kroetsjef zitten - voorzitter Wagenaar, Gortzak, Brandsen en Reuter - worden weggewerkt en zwart gemaakt. De communistische vakbond EVC (Eenheidsvakcentrale) heeft onder deze praktijk zwaar te leiden, omdat Brandsen en Reuter daar belang-rijke lieden zijn.
Maar de belangen van de arbeidersklasse vallen blijkbaar samen met die van Paul de Groot, want hij is bereid de EVC op te offeren aan zijn eigen machtsaspiraties. En zo hoort het ook: de communisten zullen aan hun eigen drijven ten onder gaan.

In Winschoten merk je trouwens niets van dat alles: Haagsma en Striezenau blijven rustig op hun plaats zitten. Het zijn eigenlijk sociaal-democraten met een afwijkende mening over Rusland. Ze houden de PvdA op het rechte, linkse, pad.

14 juni 1956

Tweede Kamerverkiezingen. De PvdA is opnieuw de grootste partij van Nederland met 34 van de 100 zetels. De KVP bleef tweede met 33. Drees zal wel weer de nieuwe premier worden. De CPN brokkelt verder af: 4 zetels.

3 januari 1956

Winschoten heeft de landelijke pers gehaald! In Het Parool staat een groot en uitermate kritisch stuk over onze gemeente. Blijkbaar heeft de redactie van die krant iets kunnen ontdekken wat onze Winschoter Courant nooit heeft ontdekt. Of met de mantel der liefde heeft toegedekt. Volgens Het Parool is er een conflict tussen burgemeester Romijn en gemeentesecretaris Egmond. Dat conflict legt volgens deze krant een matheid over Winschoten die heeft geleid tot een 'het-zal-mijn-tijd-wel-duren-mentaliteit'. Er zouden, onder het motto 'een burgemeester is makkelijker weg te krijgen dan een ambtenaar', pogingen zijn gedaan om Romijn (volgens mij toch al niet overdreven geliefd) weg te promoveren.
Zonder succes. De gemeenteraad bemoeit zich niet met het conflict, zogenaamd omdat de leden er niets van merken. Maar er is een brief-je van het gemeentebestuur aan dhr. Egmond waarin deze verzocht wordt niet aanwezig te zijn op een receptie van Handel en Nijverheid waar B & W ook heen gaan: "Wij wensen ons daarbij niet door u te zien vergezeld."
Het Parool suggereert dat de industrialisering van Winschoten door dit conflict wordt bemoeilijkt. Romijn is niet zo voor het aantrekken van nieuwe industrie: hij wil liever de al aanwezige bedrijven uitbrei-den. Wat de secretaris wil vermeldt de krant niet, maar de sfeer van lamlendigheid is er volgens haar de oorzaak van dat in Winschoten niets gebeurt.
Maar er is nog tweede reden voor die sfeer (waar ik overigens nooit iets van gemerkt heb). Een anonieme zegsman zegt dat in Winschoten de klassenstrijd nog een centrale rol speelt. (Gelukkig wel, zou ik zeggen).
"Ze lopen hier vijftig jaar achter. Ze denken hier nog in termen van klassenstrijd; de PvdA die hier verreweg de grootste fractie heeft, evengoed als de communisten. Men heeft bij het stemmen altijd nog meer vertrouwen in een man met een boezeroen en een pet dan in iemand die in een villa woont, al heeft de laatste ook nóg zulke grote Drees-plakkaten voor zijn ramen."

De Leidse academicus Romijn, die met zijn 'flux de paroles' de zwijgzame Oldambsters aftroeft is, volgens deze zegsman, veruit de meerdere van de overige leden van de gemeenteraad. Hij suggereert dat de raad achter de burgemeester aanloopt en heeft voor die stel-ling twee argumenten: in de eerste plaats is één van de wethouders employee op een fabriek waar de burgemeester president-commis-saris is. In de tweede plaats is de voorzitter van de PvdA-fractie, de grootste fractie, leraar aan een school die mede bestuurd wordt door de burgemeester.
Het artikel bestaat voornamelijk uit suggesties, maar het zal het wel een en ander losmaken. Ik ben benieuwd.

14 februari 1955

In de PvdA is een groep prominenten gekomen tot de oprichting van een Sociaal-Democratisch Centrum, een club die het socialisme weer een prominente plaats in het denken en handelen van de PvdA wil geven. Oudgediende Sam de Wolff is voorzitter van het initiatiefcomi-té, dat door het partijbestuur wordt gedoogd. Afgevaardigden van meer dan dertig plaatselijke afdelingen - wethouders en gemeente-raadsleden - waren bij de oprichting aanwezig.
Het comité is van mening dat de huidige lijn van de partij niets met haar eigen beginselprogramma te maken heeft, maar alles met een poging tot wederopstanding van de naoorlogse volksbeweging. De he-le kwestie doet mij denken aan een vraag die Ina Meijer in het verre verleden eens stelde: als alle liberalen lid worden van de PvdA, wat gebeurt er dan met die partij?

1 december 1954

Mansholt is nu al negen jaar Minister van Landbouw. Had hij, en hadden wij, eerst te maken met een te kleine productie en te hoge prijzen, nu doemt er aan de horizon overproductie en te lage prijzen. Dat leidt tot geheel nieuwe problemen. Bijvoorbeeld: moeten we extra vette melk op de markt brengen en zo ja, in hoeverre moet die melk dan gesubsidieerd worden?
Vondeling van de PvdA vindt dat er op dergelijke luxe melk (3,5 in plaats van 2,5 procent vet) geen subsidie meer mag worden gegeven. Mansholt denkt aan minder subsidie. De CHU wil het bij één soort melk houden. KVP en VVD willen wel twee soorten melk, maar spre-ken zich niet uit over de subsidie. De AR wil melk met drie procent vet. Als je kunt tellen, kun je politiek bedrijven.
Achter al dat gezeur over melk ligt natuurlijk een probleem: het boe-renbedrijf wordt van steeds minder belang. Vondeling (PvdA) vindt daarom dat er een gegarandeerd minimuminkomen voor boeren moet komen. Tegelijkertijd wil hij echter de hoogte van de garantie-prijs voor melk ter discussie stellen, omdat een cent minder voor de melk 50 miljoen meer voor de weduwen en wezen betekent. Dus hij wil de prijs verhogen, en daarmee de subsidie verlagen.
Andere problemen waar de landbouw mee geconfronteerd wordt zijn het langzame tempo van de ruilverkaveling en de afname van het aantal landarbeiders. Dat laatste heeft tot gevolg dat de seizoens-arbeid in de landbouw steeds moeilijker te organiseren valt.

Mansholt vindt dat er internationale oplossingen moeten komen voor de kwestie van de landbouwoverschotten. Daarom betreurde hij het dat de Europese integratie van de landbouw zo stroef verloopt. Zelfs samenwerking tussen alleen Nederland en België blijkt nauwelijks mogelijk.
Wat de melk aangaat wil de minister vasthouden aan het vetgehalte van 2,5 %, net als aan de subsidie van 4 cent per liter. Wel wil hij ook melk met 3,5 % vet op de markt brengen, met een subsidie van 2 cent per liter. Nu elck sijn sin, schreef Vondel al. Of niemand.

26 juni 1954

Geloof het of niet, de bouw van de sodafabriek in Delfzijl, die waar ze ons zout gaan verwerken, heeft geleid tot een principieel debat in de Tweede Kamer over de mate waarin bedrijven die afhankelijk zijn van overheidssteun, gesocialiseerd moeten worden.
De fabriek in Delfzijl heeft 21 miljoen gulden garantie van de overheid nodig en de minister van Economische Zaken Zijlstra wil die garantie zonder meer geven. Maar P.v.d.A. afgevaardigde Nederhorst is daar niet zo voor. Zijns inziens zou er geen sprake moeten zijn van een garantie, maar zou de overheid in ruil voor die 21 miljoen toezicht moeten kunnen houden op de bedrijfsvoering. Hij gaat niet zover dat er regeringsvertegenwoordigers (ambtenaren) in de directie zouden moeten zitten.
De minister kwam tegemoet aan de P.v.d.A. door het volgende toe te zeggen: het Nederlandse karakter van het bedrijf is gegarandeerd om-dat de aandelen op naam alleen verkocht mogen worden aan Neder-landers en als dat niet mogelijk is aan de Staat. Een vertegenwoor-diger van de regering zal een plaats krijgen in de raad van commis-sarissen. Deze toezegging zal voldoende zijn, want er is in de kamer een meerderheid voor het project. Het zal dus wel bij één commissa-ris blijven in ruil voor die 21 miljoen gulden.

2 juni 1954

Het gaat slecht met de katholieke kerk of het gaat slecht met de K.V.P., want de Nederlandse bisschoppen hebben het nodig geacht katholieken te verbieden lid te zijn van de P.v.d.A. Wie zich niet aan dit verbod houdt wordt gestraft met weigering van de heilige sacra-menten en kerkelijke begrafenis. Nou ben ik gelukkig atheïst, maar ik kan me voorstellen dat je je als katholiek niet prettig voelt bij dit soort maatregelen. Wat zou God er nou van denken?