11 december 1958

Het zoveelste kabinet Drees is gevallen. Deze keer over een belas-tingkwestie. Minister van financiën Hofstra wilde nu al vastleggen dat in 1960 de belasting ook verhoogd zou worden. Dat ging een kamer-meerderheid te ver. De PvdA-bewindslieden in het kabinet hadden al laten weten hun collega te steunen en daarmee was het kabinet gevallen. Zullen ze weer lijmen of komen er nieuwe verkiezingen? Voor de PvdA is dat laatste niet gunstig omdat ze kiezers aan het ver-liezen is.

14 juni 1956

Tweede Kamerverkiezingen. De PvdA is opnieuw de grootste partij van Nederland met 34 van de 100 zetels. De KVP bleef tweede met 33. Drees zal wel weer de nieuwe premier worden. De CPN brokkelt verder af: 4 zetels.

1 september 1955

Het kabinet is er over gevallen - het is ondertussen al weer op de been -, en nu komt het er van: een huurverhoging van vijf procent voor een deel van de huurwoningen, behalve voor die met te veel achterstallig onderhoud (en voor krotten). Je begrijpt, een dergelijk inbreuk op de rechten van eigenaars moest in Nederland wel tot een kabinetscrisis leiden.
Tot nu toe kon men groot onderhoud alleen afdwingen via de rechter. Nu kan de huurder het gemeentebestuur verzoeken de huurverho-ging vervallen te verklaren. Hij dient daarvoor f 5,- te betalen en een formulier in te vullen. Als de klacht gegrond was, ontvangt de huur-der zijn vijf gulden terug, anders niet. Al met een al een regeling die een kabinetscrisis waard was.

21 juni 1955

Niet iedereen is het eens met de oude sociaal-democraat Drees, zelfs de vakbeweging niet. N.V.V.-voorzitter Oosterhuis vindt dat theorie en praktijk van de geleide loonpolitiek bij de huidige hoogconjunc-tuur, de stijging van de productiviteit, de groei van nationaal inko-men en bedrijfswinsten enerzijds en anderzijds het tekort op de ar-beidsmarkt, te ver uit elkaar zijn geraakt. Daarom acht hij het niet verantwoord de politiek van de vakbeweging langer gericht te hou-den op sociale rust en economische stabiliteit. Het tekort aan ar-beidskrachten leidt tot afwijking van loonafspraken, zwarte lonen, extra uitkeringen e.d. die destabiliserend werken.
Er moet in de SER iets gedaan worden aan de richtlijnen voor de loonontwikkeling. Oosterhuis pleitte voor aanpassing van de lonen aan de stijgende welvaart. Als dat niet gebeurt, zo dreigde hij, dan kan de vakbeweging de geleide loonpolitiek niet langer verdedi-gen. "Wij zijn wel idealisten, maar geen idioten", zo vatte hij het standpunt kernachtig samen. Naast een loonstijging eist de vakbe-weging ook twee weken betaalde vakantie; drie weken voor jeugdige arbeiders. Niet inwilliging van de wensen van het NVV zal kunnen leiden tot stakingen, of zo als Oosterhuis het zei: 'tot terugval in de vrije actie'.

1 mei 1955

Ik mag dan geen fanatiek PvdA-lid zijn - ik kom nooit op een vergade-ring - als de minister-president komt spreken op de 1 mei bijeen-komst dan ben ik wel degelijk aanwezig.
Drees verwachtte dat met de groeiende productiemogelijkheden en de ontwikkeling van de techniek het ooit mogelijk zal zijn de arbeids-tijd te verkorten. Maar nu nog niet. Hij zou de werktijd-verkorting dan ook niet willen verheffen tot een 1 mei-leus zoals vroeger de achturendag en het algemeen kiesrecht, twee punten die inmiddels gerealiseerd zijn.
Werktijdverkorting kan volgens Drees niet aan de orde zijn zolang ve-le mensen een sober leven moeten leiden en de woningnood nog steeds niet is opgelost. Met het oog op deze problemen kan de leus niet anders zijn dat 'werken, werken, werken'.
Deze nadruk op werk onderscheidt de sociaal-democraten van de socialisten, die werken altijd hebben gezien als een noodzakelijk kwaad. Als iets dat zo snel mogelijk afgeschaft moet worden. Een echte sociaal-democraat zal ik wel nooit worden, ik heb het al vaker gezegd.
Drees sprak ook nog over de mogelijkheden van een wereldoorlog die zijns inziens alleen voorkomen kan worden als er meer internationale saamhorigheid wordt bereikt.
Tenslotte keek hij terug op tien jaar sociaal-democratische regerings-deelname en hij kwam tot de conclusie dat er, onder andere als ge-volg van het overheidsbeleid, vooruitgang was geboekt. De politiek van soberheid, waar Drees zo ongeveer symbool voor is, is het hele Nederlandse volk ten goede gekomen.
Na zijn toespraak kreeg de minister-president een Winschoter Koek en een pot citroenballen van Balletje van Berg en vertrok weer naar Den Haag.
Nieuw Leven en de Stem des Volks lieten nog wat muziek en zang ho-ren en er was toneel van Morgenrood: 'Geen noodoplossing'. Kortom, het was een gezellige avond.

6 februari 1952

Ik ben geen communist. Als ik al iets ben, dan ben ik een sociaal-de-mocratische anarchist, zoals de meeste linkse Winschoters. Dus wat de regering nu op stapel zet, gaat mij veel te ver. Men wil mensen die lid zijn van de C.P.N., de Arbeidersbond voor Cultuur, het Algemeen Nederlands Jeugdverbond (A.N.J.V.), de Nederlandse Vrouwenbewe-ging of de Eenheidsvakcentrale (E.V.C.) uitsluiten van posities bij de rijksoverheid, en men dringt er op aan dat lagere overheden dat beleid overnemen. Men formuleert het natuurlijk andersom - ambte-naren mogen geen lid zijn van die organisaties - maar het komt op hetzelfde neer.
Minister-president Drees repliceerde alle kritiek van C.P.N.-zijde met opmerkingen over het gebrek aan vrijheid in Rusland, de communis-tische staatsgreep in Tsjecho-Slowakije en de gevangenneming van ambtelijke spionnen in Engeland, Canada en Zweden. Hij weigerde in te gaan op de vraag of er bewijzen waren van communistische com-plotten tegen de Nederlandse overheid. Zoals altijd gebeurde dat met een beroep op de veiligheid van het land: "Het zou dwaas zijn onze bronnen bekend te maken".
Van de tweede kamer wordt verwacht dat zij instemt met maatrege-len die volgens de regering noodzakelijk zijn zonder dat diezelfde regering enig bewijs levert voor die noodzakelijkheid.
De K.V.P. ging het echter nog niet ver genoeg: zij vroeg de regering ook een oogje te houden op de "vredesbeweging" en de "derde weg". De motie Wagenaar, waarin het regeringsbeleid wordt veroordeeld, werd verworpen met 7 tegen 62 stemmen. Voor was de C.P.N.
Wat betekent dit nu? Twee dingen: als ambtenaar heb je geen vrije keuze van partij of vakbond; als lid van een van de genoemde organi-saties kun je geen overheidsfunctie krijgen. Beide consequenties lij-ken me in strijd met wat in een vrij land mogelijk moet zijn.
Over vrij land gespreken: het lijkt erop dat de eenheid van Europa, het ideaal van Napoleon en Hitler, op een andere manier toch door-gang zal vinden. Ik heb geen idee van de gevolgen voor Nederland, maar in het plan Schuman, genoemd naar de Franse minister van Buitenlandse zaken die het idee naar voren bracht, wordt gestreefd naar Europese samenwerking op het gebied van de productie van kolen en staal. Men spreekt dan ook van een Europese gemeenschap voor kolen en staal. Het bijbehorende verdrag is vorig jaar onder-tekend. De meeste politici zien er geloof ik een experiment in dat bij succes kan worden uitgebreid met samenwerking op het gebied van landbouw en verkeer. Misschien niet zo'n gek idee. Dan zullen Frank-rijk en Duitsland eindelijk geen opponenten meer zijn, maar partners. Maar het lijkt me dat Europa dan nog een lange weg te gaan heeft. Het verdrag heeft dan ook een geldigheidsduur van 50 jaar!
Wat die vrijheid betreft komt het me voor dat de controle op zo'n boven-nationale organisatie goed geregeld moet worden, zeker als de samenwerking aanvankelijk alleen op economisch vlak ligt. Het ge-brek aan politieke organen kan dan makkelijk leiden tot een soort dic-tatuur van de bazen. En daar zitten we niet op te wachten. Zo gezien vormt de Europese samenwerking dus een gevaar. Maar een politieke of zelfs staatkundige eenheid van Europa lijkt me iets dat in de verre, verre toekomst ligt.