1 december 1954

Mansholt is nu al negen jaar Minister van Landbouw. Had hij, en hadden wij, eerst te maken met een te kleine productie en te hoge prijzen, nu doemt er aan de horizon overproductie en te lage prijzen. Dat leidt tot geheel nieuwe problemen. Bijvoorbeeld: moeten we extra vette melk op de markt brengen en zo ja, in hoeverre moet die melk dan gesubsidieerd worden?
Vondeling van de PvdA vindt dat er op dergelijke luxe melk (3,5 in plaats van 2,5 procent vet) geen subsidie meer mag worden gegeven. Mansholt denkt aan minder subsidie. De CHU wil het bij één soort melk houden. KVP en VVD willen wel twee soorten melk, maar spre-ken zich niet uit over de subsidie. De AR wil melk met drie procent vet. Als je kunt tellen, kun je politiek bedrijven.
Achter al dat gezeur over melk ligt natuurlijk een probleem: het boe-renbedrijf wordt van steeds minder belang. Vondeling (PvdA) vindt daarom dat er een gegarandeerd minimuminkomen voor boeren moet komen. Tegelijkertijd wil hij echter de hoogte van de garantie-prijs voor melk ter discussie stellen, omdat een cent minder voor de melk 50 miljoen meer voor de weduwen en wezen betekent. Dus hij wil de prijs verhogen, en daarmee de subsidie verlagen.
Andere problemen waar de landbouw mee geconfronteerd wordt zijn het langzame tempo van de ruilverkaveling en de afname van het aantal landarbeiders. Dat laatste heeft tot gevolg dat de seizoens-arbeid in de landbouw steeds moeilijker te organiseren valt.

Mansholt vindt dat er internationale oplossingen moeten komen voor de kwestie van de landbouwoverschotten. Daarom betreurde hij het dat de Europese integratie van de landbouw zo stroef verloopt. Zelfs samenwerking tussen alleen Nederland en België blijkt nauwelijks mogelijk.
Wat de melk aangaat wil de minister vasthouden aan het vetgehalte van 2,5 %, net als aan de subsidie van 4 cent per liter. Wel wil hij ook melk met 3,5 % vet op de markt brengen, met een subsidie van 2 cent per liter. Nu elck sijn sin, schreef Vondel al. Of niemand.

6 februari 1952

Ik ben geen communist. Als ik al iets ben, dan ben ik een sociaal-de-mocratische anarchist, zoals de meeste linkse Winschoters. Dus wat de regering nu op stapel zet, gaat mij veel te ver. Men wil mensen die lid zijn van de C.P.N., de Arbeidersbond voor Cultuur, het Algemeen Nederlands Jeugdverbond (A.N.J.V.), de Nederlandse Vrouwenbewe-ging of de Eenheidsvakcentrale (E.V.C.) uitsluiten van posities bij de rijksoverheid, en men dringt er op aan dat lagere overheden dat beleid overnemen. Men formuleert het natuurlijk andersom - ambte-naren mogen geen lid zijn van die organisaties - maar het komt op hetzelfde neer.
Minister-president Drees repliceerde alle kritiek van C.P.N.-zijde met opmerkingen over het gebrek aan vrijheid in Rusland, de communis-tische staatsgreep in Tsjecho-Slowakije en de gevangenneming van ambtelijke spionnen in Engeland, Canada en Zweden. Hij weigerde in te gaan op de vraag of er bewijzen waren van communistische com-plotten tegen de Nederlandse overheid. Zoals altijd gebeurde dat met een beroep op de veiligheid van het land: "Het zou dwaas zijn onze bronnen bekend te maken".
Van de tweede kamer wordt verwacht dat zij instemt met maatrege-len die volgens de regering noodzakelijk zijn zonder dat diezelfde regering enig bewijs levert voor die noodzakelijkheid.
De K.V.P. ging het echter nog niet ver genoeg: zij vroeg de regering ook een oogje te houden op de "vredesbeweging" en de "derde weg". De motie Wagenaar, waarin het regeringsbeleid wordt veroordeeld, werd verworpen met 7 tegen 62 stemmen. Voor was de C.P.N.
Wat betekent dit nu? Twee dingen: als ambtenaar heb je geen vrije keuze van partij of vakbond; als lid van een van de genoemde organi-saties kun je geen overheidsfunctie krijgen. Beide consequenties lij-ken me in strijd met wat in een vrij land mogelijk moet zijn.
Over vrij land gespreken: het lijkt erop dat de eenheid van Europa, het ideaal van Napoleon en Hitler, op een andere manier toch door-gang zal vinden. Ik heb geen idee van de gevolgen voor Nederland, maar in het plan Schuman, genoemd naar de Franse minister van Buitenlandse zaken die het idee naar voren bracht, wordt gestreefd naar Europese samenwerking op het gebied van de productie van kolen en staal. Men spreekt dan ook van een Europese gemeenschap voor kolen en staal. Het bijbehorende verdrag is vorig jaar onder-tekend. De meeste politici zien er geloof ik een experiment in dat bij succes kan worden uitgebreid met samenwerking op het gebied van landbouw en verkeer. Misschien niet zo'n gek idee. Dan zullen Frank-rijk en Duitsland eindelijk geen opponenten meer zijn, maar partners. Maar het lijkt me dat Europa dan nog een lange weg te gaan heeft. Het verdrag heeft dan ook een geldigheidsduur van 50 jaar!
Wat die vrijheid betreft komt het me voor dat de controle op zo'n boven-nationale organisatie goed geregeld moet worden, zeker als de samenwerking aanvankelijk alleen op economisch vlak ligt. Het ge-brek aan politieke organen kan dan makkelijk leiden tot een soort dic-tatuur van de bazen. En daar zitten we niet op te wachten. Zo gezien vormt de Europese samenwerking dus een gevaar. Maar een politieke of zelfs staatkundige eenheid van Europa lijkt me iets dat in de verre, verre toekomst ligt.

11 mei 1951

Mr. Stikker (geboren Winschoter) heeft weer van zich doen spreken. Als voorzitter van de O.E.E.S. heeft hij gepleit voor Europese samenwerking met het doel meer grondstoffen (m.n. kolen, staal en zwavel) te produceren. De capaciteit van de industrie om grond-stoffen op te nemen is sneller gegroeid dan de productie ervan. De oorlog in Korea slokt een te groot deel van de grondstoffen op. Alleen door de productie ervan te verhogen kan men tegemoet komen aan de vraag. Daarnaast wil hij een verbetering van de distributie zodat de urgentste problemen het eerst opgelost worden.

Verder natuurlijk het gebruikelijke gezanik over een algehele verho-ging van de productie, ook die van voedsel om tegemoet te komen aan de groei van de bevolking. Het plan Schuman, dat tot een verder gaande samenwerking tussen zes landen moet leiden werd door hem ondersteund met een pleidooi het bijbehorende gerechtshof in het Vredespaleis te vestigen.