24 oktober 1956

Kroetsjef heeft toegezegd dat de Russische troepenbewegingen in Polen zullen ophouden en dat de oorlogsschepen uit de Poolse wateren worden terug getrokken. Daarmee heeft hij voldaan aan de voorwaarden die Gomoelka had gesteld voor een gesprek.

Ondertussen vinden in diverse steden anti-Russische rellen plaats. Er zijn ruiten ingegooid bij Russische gebouwen, en het ontslag van mi-nister van defensie Rokossovski werd geëist. In Warschau staan vele groepen mensen op straat te discussiëren, en allerwegen wordt ge-vraagd om eerherstel van degenen die in het verleden op valse gronden vervolgd zijn.
Ook in Hongarije broeit het. Daar wordt door studenten gedemon-streerd. Zij eisen de terugkeer van Imre Nagy als leider van de partij en van de regering. Leden van de veiligheidsdienst zouden gepro-beerd hebben de demonstratie te verhinderen, waarbij gewonden zijn gevallen. Nagy is ondertussen weer benoemd in het centraal comité en in het politieke bureau van de communistische partij. Deze organisaties hebben beide zijn benoeming tot premier aanbevolen. Nagy is een omstreden figuur in de communistische wereld, omdat hij de productie van de zware industrie ondergeschikt acht aan de productie van consumptiegoederen. Dus ook in Hongarije gaat het erom spannen.
Het kan zijn dat Gomoelka en Nagy gedwongen worden hun ideeën te laten voor wat ze zijn en over te gaan tot de orde van de dag. Uit het westen hoeven ze denk ik geen steun te verwachten omdat het risico van een kernoorlog te groot is. De Polen en Hongaren, en misschien ook wel de Russen, zijn dus afhankelijk van de mate waarin Kroetsjef echt anti-Stalinistisch is of, misschien, van de mate waarin het Rus-sische leger bereid is Oost-Europa te laten gaan. Als je dat laatste als criterium houdt, wat me wel reëel lijkt, dan maken Polen en Honga-rije weinig kans. Maar we zullen zien.

22 oktober 1956

Het zijn roerige tijden. Na de opstand in Poznan lijkt nu de hele Poolse communistische partij in opstand te zijn gekomen. Tot voor-zitter van de CP is gekozen Wladislaw Gomoelka, die onafhankelijk-heid van Moskou hoog op zijn agenda heeft staan. Kroetsjef, Molotof en andere Russische bonzen waren aanwezig om hun kandidaat maar-schalk Rokossovski, de huidige ministerie van defensie, te steunen, maar ze werden niet tot het congres toegelaten. Een delegatie van afgevaardigden sprak met de Russische delegatie, hoorde de bedrei-gingen aan en liet ze daarna met lege handen gaan.

In zijn rede heeft Gomoelka het beleid van de laatste twaalf jaar afgekraakt: hij pleitte voor een Poolse weg naar het socialisme en stelde dat de opbrengsten van zelfstandige boerderijen veel groter waren dan van staatsbedrijven. Hij sprak met sympathie over de arbeiders die in Poznan in opstand waren gekomen en veroordeelde het gegoochel met statistieken op basis waarvan de regering had aangetoond dat de lonen de laatste zes jaar met 27 % waren gestegen. Hij liet weinig heel van rooskleurige beelden: veel fabrieken liggen stil door gebrek aan grondstoffen; de huisvesting is abominabel en het beleid van de regering had geleid tot de teruggang in de productie van steenkool. Hij kondigde hervormingen van de kieswet aan, waardoor het volk niet alleen zou kunnen kiezen, maar ook gekozen zou kunnen worden.