6 oktober 1957

Er is niets in onze tijd waar geen koude oorlogslucht aan zit. Het feit dat de Russen een kunstmaan hebben kunnen lanceren wijst erop dat ze met atoombommen op een raket gemonteerd de Verenigde Staten kunnen bereiken. De Amerikanen hebben een achterstand: zij kunnen pas volgend jaar een satelliet de ruimte insturen.
De Russen willen op korte termijn nieuwe en grotere satellieten de ruimte in sturen: deze zullen zijn voorzien van camera's en meet-instrumenten en moeten dus ook weer veilig kunnen landen (om de foto's en meetresultaten in handen te krijgen).
De satelliet die nu rondvliegt zal ooit, maar wanneer weet men niet, weer naar beneden komen. Hoe lang het ding in een baan om de aar-de zal kunnen blijven is afhankelijk van de luchtweerstand op de 9 kilometer hoogte waar hij zich nu bevindt. Uit het feit dat de snel-heid van de satelliet niet verandert leidt men af dat er weinig weer-stand op die hoogte is. Daaruit volgt niet alleen dat de satelliet nog wel een tijdje rond zal blijven cirkelen, maar ook dat vluchten naar de maan tot de mogelijkheden behoren!

In Polen is het nog onrustig.

5 oktober 1957

We hebben er een maan bij. Een kunstmaan! De Russen hebben met een raket een soort voetbal in de ruimte gebracht die rondjes draait om de aarde en daarbij signalen uitzendt. Je kunt je nauwelijks voor-stellen wat voor krachten komen kijken bij zo'n prestatie. De zoge-naamde satelliet werd met een raket omhoog gebracht die een snel-heid moest bereiken van acht kilometer per seconde! Buiten de damp-kring, op 900 kilometer hoogte, werden raket en satelliet gescheiden en nu vliegt het ding in iets meer dan anderhalf uur een rondje om de aarde. Dat betekent dat hij een snelheid heeft van ongeveer 29.000 kilometer per uur.
De kunstmaan bevat twee zenders: de ene kun je horen over de radio horen piepen op zeven en een halve meter, de andere op vijftien me-ter. Bij zonsopgang en zonsondergang is de satelliet (58 cm in door-snede; 83,6 kilo) met een verrekijker zien als een klein, snel bewe-gend stipje.

In Polen zijn weer demonstraties: Gomulka heeft zijn beloftes niet waar kunnen maken. Dat was te verwachten, want ze lopen daar aan de leiband van Rusland. De politie en zogenaamde arbeidersmilities traden met harde hand tegen de betogers op. De geheime politie blies natuurlijk ook zijn partijtje mee.

26 oktober 1956

Ik zit hier in het rustige Winschoten, terwijl daar in Boedapest geschiedenis wordt geschreven. Nagy is aangetreden als premier en heeft volgens de Hongaarse radio aangegeven rekening te willen houden met de wensen van het 'publiek'.
Radio Boedapest verdween na een nieuwsbulletin plotseling uit de lucht. Ik geloof niet meer dat Nagy de Russen heeft binnen gehaald. De eerste secretaris van de communistische partij, Geroe, is vervan-gen door Kadar, die om politieke redenen vijf jaar gevangen heeft gezeten. Dat laatste is altijd een goed teken.

De opstand is nog niet bedwongen en de radio maant de mensen thuis te blijven, dus ook niet naar het heilige werk te gaan. Inmiddels zijn er meer berichten dat ook arbeiders en soldaten (zelfs Russen) de op-stand steunen.

Nagy wil met de Russen onderhandelen over het terugtrekken van hun troepen. Hij zou de Hongaars-Russische betrekkingen bij willen stellen op basis van gelijkheid en nationale onafhankelijkheid. Hij be-loofde dat opstandigen die de wapens neerleggen edelmoedig beoor-deeld zullen worden en dat, als alles weer rustig is, de regering zal komen met een hervormingsprogramma. Tot nog toe heeft dat geen effect gehad.

In Polen is alles weer rustig.

25 oktober 1956

Niet in Polen, maar in Hongarije is de vlam in de plan geslagen. Studenten en arbeiders hebben een gewapende opstand ontketend waarbij ze, naar verluid, gesteund worden door Hongaarse soldaten die oogluikend toestaan dat de opstandigen munitie toegevoerd krijgen. In veel Hongaarse steden zijn ongeregeldheden, terwijl in Boedapest sprake is van een daadwerkelijke poging tot revolutie.
De kern van het gewapend verzet bevindt zich in de wijk waar de regerings- en zakengebouwen staan: Pest. Volgens de berichten heeft Nagy de hulp van Russische troepen ingeroepen, maar het komt mij voor dat deze ook zonder zo'n oproep wel in actie zouden zijn gekomen. Er wordt gebruik gemaakt van tanks, pantsergeschut en straaljagers. Je ziet, men laat niets aan het toeval over.
Het zal je dan ook niet verbazen dat de belangrijkste eis van de revolutionairen "Weg met de Russische troepen" is. Om de schrik er goed in te krijgen zal men deze keer, anders dan toen in Berlijn, wel flink wat mensen over de kling jagen. Volgens de krant zijn er al honderden doden.
Ook in Polen wordt weer flink gedemonstreerd: veiligheidspolitie in burger heeft in Warschau geprobeerd een demonstratie uit elkaar te slaan. Gomoelka heeft de bevolking gevraagd geen massabijeenkom-sten en demonstraties meer te houden. Hij kondigde aan dat de Russische troepen binnen twee dagen naar hun bases zullen terugke-ren, maar stelde ook dat de NAVO en de herbewapening van Duits-land de aanwezigheid van Russische troepen in Polen noodzakelijk maakt. De koude oorlog dwingt iedereen in het keurslijf van "wij en zij" (en daar bedoel ik niet mee: armen en rijken, want die verdeling loopt door alle landen, kapitalistisch of communistisch, heen. Wat dat aangaat is er weinig veranderd).

24 oktober 1956

Kroetsjef heeft toegezegd dat de Russische troepenbewegingen in Polen zullen ophouden en dat de oorlogsschepen uit de Poolse wateren worden terug getrokken. Daarmee heeft hij voldaan aan de voorwaarden die Gomoelka had gesteld voor een gesprek.

Ondertussen vinden in diverse steden anti-Russische rellen plaats. Er zijn ruiten ingegooid bij Russische gebouwen, en het ontslag van mi-nister van defensie Rokossovski werd geëist. In Warschau staan vele groepen mensen op straat te discussiëren, en allerwegen wordt ge-vraagd om eerherstel van degenen die in het verleden op valse gronden vervolgd zijn.
Ook in Hongarije broeit het. Daar wordt door studenten gedemon-streerd. Zij eisen de terugkeer van Imre Nagy als leider van de partij en van de regering. Leden van de veiligheidsdienst zouden gepro-beerd hebben de demonstratie te verhinderen, waarbij gewonden zijn gevallen. Nagy is ondertussen weer benoemd in het centraal comité en in het politieke bureau van de communistische partij. Deze organisaties hebben beide zijn benoeming tot premier aanbevolen. Nagy is een omstreden figuur in de communistische wereld, omdat hij de productie van de zware industrie ondergeschikt acht aan de productie van consumptiegoederen. Dus ook in Hongarije gaat het erom spannen.
Het kan zijn dat Gomoelka en Nagy gedwongen worden hun ideeën te laten voor wat ze zijn en over te gaan tot de orde van de dag. Uit het westen hoeven ze denk ik geen steun te verwachten omdat het risico van een kernoorlog te groot is. De Polen en Hongaren, en misschien ook wel de Russen, zijn dus afhankelijk van de mate waarin Kroetsjef echt anti-Stalinistisch is of, misschien, van de mate waarin het Rus-sische leger bereid is Oost-Europa te laten gaan. Als je dat laatste als criterium houdt, wat me wel reëel lijkt, dan maken Polen en Honga-rije weinig kans. Maar we zullen zien.

23 oktober, 1956

Het gaat niet goed in Polen. De Russen zijn hun troepen daar aan het herschikken en een smaldeel van de Russische marine is de haven van Danzig (Gdansk) binnen gelopen.

22 oktober 1956

Het zijn roerige tijden. Na de opstand in Poznan lijkt nu de hele Poolse communistische partij in opstand te zijn gekomen. Tot voor-zitter van de CP is gekozen Wladislaw Gomoelka, die onafhankelijk-heid van Moskou hoog op zijn agenda heeft staan. Kroetsjef, Molotof en andere Russische bonzen waren aanwezig om hun kandidaat maar-schalk Rokossovski, de huidige ministerie van defensie, te steunen, maar ze werden niet tot het congres toegelaten. Een delegatie van afgevaardigden sprak met de Russische delegatie, hoorde de bedrei-gingen aan en liet ze daarna met lege handen gaan.

In zijn rede heeft Gomoelka het beleid van de laatste twaalf jaar afgekraakt: hij pleitte voor een Poolse weg naar het socialisme en stelde dat de opbrengsten van zelfstandige boerderijen veel groter waren dan van staatsbedrijven. Hij sprak met sympathie over de arbeiders die in Poznan in opstand waren gekomen en veroordeelde het gegoochel met statistieken op basis waarvan de regering had aangetoond dat de lonen de laatste zes jaar met 27 % waren gestegen. Hij liet weinig heel van rooskleurige beelden: veel fabrieken liggen stil door gebrek aan grondstoffen; de huisvesting is abominabel en het beleid van de regering had geleid tot de teruggang in de productie van steenkool. Hij kondigde hervormingen van de kieswet aan, waardoor het volk niet alleen zou kunnen kiezen, maar ook gekozen zou kunnen worden.