17 maart 1956

Wat iedereen al lang wist, is nu ook doorgedrongen tot de leiders van de Communistische Partij van Rusland. Stalin was geen haar beter dan de ergste der Russische tsaren.

Kroetsjef heeft, op het congres waar ik je onlangs over berichtte, gemeld, dat onder Stalin massamoord en marteling aan de orde van de dag waren. En niet alleen in de jaren dertig. Juist de laatste jaren werd het leven in Rusland beheerst door verdachtmakingen, vrees en terreur.

In een poging de cultus rond Stalin te breken stelde Kroetsjef dat Va-dertje Rusland beheerst werd door een mengsel van vervolgings- en hoogmoedswaanzin. Er volgden wat sappige voorbeelden.

In Stalins tuin stonden talloze borstbeelden van hemzelf en hij keek bij voorkeur naar een film uit 1919 waarin hij zelf voorkomt staande op een pantserwagen terwijl de kogels hem om de oren suizen en hij met een zwaard zwaait. Stalins biografie zou door het staatshoofd zelf nog wat opgefraaid zijn: zo noemt hij zichzelf de 'waarlijke leider van de arbeiders' en 'een verlegen en bescheiden persoon'.

Om het Russische volk niet te schokken is Kroetsjefs rede niet in zijn geheel gepubliceerd; men zal geleidelijk kond gaan doen van Stalins wandaden. Ik persoonlijk kan me niet voorstellen dat niet iedereen daar van wist, maar ja, ik ziet hier in Winschoten, niet in Novosibirsk.

Tenslotte nog een verrassend bericht uit Moskou. Het testament van Lenin, die het geluk had zo vroeg te sterven dat hij zich niet meer tot een dictator kon ontwikkelen, zal gepubliceerd worden. Het sensatio-nele hieraan is, hoewel nu volkomen van belang gespeend, dat hij toentertijd aangeraden heeft Stalin als secretaris-generaal van de partij te wippen.

De fouten van het communisme zitten echter dieper dan in de per-soon van de partijleider. Blijkbaar moet er een spanning bestaan tussen dat wat de partij of de staat als rationeel ziet, en dat wat het volk ervan denkt. Wie over het volk beschikt zal eindigen in terreur, wie afscheid neemt van het idee van een rationeel bestuur, zal eindi-gen in chaos. Er is geen formule te geven voor de verhouding tussen democratie en rationaliteit. Ze vallen niet samen, maar sluiten elkaar ook niet uit. Misschien is er een proces gaande waarbij het volk ratio-neler wordt, en dus ook de individuen, waardoor er meer ruimte komt voor democratie. Dat opvoeding en onderwijs in een dergelijk pro-ces een grote rol spelen, spreekt vanzelf.

1 maart 1956

Winschoten is een uitgestrekte gemeente en er wonen dus ook men-sen ver buiten het centrum. Zo staan er op het Oostereinde, de naam zegt het al, nog vijf woningen die niet zijn voorzien van waterleiding. Ze staan achter op de Oostwolderweg.
De bewoners van deze huizen hebben de gemeente verzocht om stro-mend water. De N.V. Waterleidingmaatschappij voor de provincie Groningen is bereid deze huizen aan te sluiten op dezelfde voorwaar-den als de andere woningen aan het Oostereinde, maar ze wil ook dat de gemeente het tekort van f 8800,- voor haar rekening neemt.
De gemeente is op termijn echter van plan het Oostereinde te ontruimen en alle huizen daar af te breken. De vraag is dus of deze investering in de volksgezondheid verantwoord is gezien het feit dat deze woningen er nog hoogstens twintig jaar staan. B & W vinden van niet; de raad vindt van wel. Er is nog geen beslissing genomen.
Een tweede zaak die in de gemeenteraad speelt is de verbetering van de weg door Bovenburen in combinatie met de aanleg van een cen-trale riolering met een bijbehorende zuiveringsinstallatie bij Boven-buren. Het geld is daarvoor al vrijgemaakt, maar men hoopte, in het kader van maatregelen voor de aanvullende werkgelegenheid, op een subsidie uit Den Haag. Het lijkt erop dat die subsidie er niet komt. Met moet echter desondanks met de verbetering beginnen om aanleg van de riolering mogelijk te maken.
In de raad was de meerderheid van mening dat de reconstructie van de Beersterweg belangrijker is. Als de gemeente met de aanleg van de riolering niet begint bij de nieuw aan te leggen zuivering, maar in het centrum, dan kan men eerst geld besteden aan de Beersterweg, die van groter economisch belang is en bovendien in zijn huidige staat een gevaar vormt voor het verkeer.
Het probleem is dat voor de reconstructie van de Beersterweg nog geen toestemming is gegeven.
Conclusie: men gaat verder met de bureaucratische procedures om toestemming en geld en verder gebeurt er niets.

20 februari 1956

Terwijl er nog miljoenen mensen in Siberische kampen zitten, schijnt in Rusland eindelijk het besef door te dringen dat het zo niet langer kan. Op het Partijcongres in Moskou, dat Paul de Groot van de CPN slechts met de grootste moeite wist te bereiken omdat de Duitse douane hem niet door wilde laten, heeft plaatsvervangend premier Anastas Mikojan Stalins beleid bekritiseerd en het collectief leider-schap elementair voor een proletarische partij genoemd.

De Leninistische normen zouden daarom in korte tijd weer van hoog tot laag in de partij zijn ingevoerd. Hij roemde enige personen die in de jaren 1918 - 1920 deel hadden genomen aan de burgeroorlog en die later, in de jaren dertig, verketterd en ter dood gebracht werden. Commentatoren achten de toespraak een uiting van een proces waar-in de leiders van Rusland afstand nemen van de Stalinistische leerstel-lingen. Op het moment zijn het natuurlijk niet meer dan mooie praat-jes, maar de mogelijkheid van verandering lijkt te worden geschapen.

3 januari 1956

Winschoten heeft de landelijke pers gehaald! In Het Parool staat een groot en uitermate kritisch stuk over onze gemeente. Blijkbaar heeft de redactie van die krant iets kunnen ontdekken wat onze Winschoter Courant nooit heeft ontdekt. Of met de mantel der liefde heeft toegedekt. Volgens Het Parool is er een conflict tussen burgemeester Romijn en gemeentesecretaris Egmond. Dat conflict legt volgens deze krant een matheid over Winschoten die heeft geleid tot een 'het-zal-mijn-tijd-wel-duren-mentaliteit'. Er zouden, onder het motto 'een burgemeester is makkelijker weg te krijgen dan een ambtenaar', pogingen zijn gedaan om Romijn (volgens mij toch al niet overdreven geliefd) weg te promoveren.
Zonder succes. De gemeenteraad bemoeit zich niet met het conflict, zogenaamd omdat de leden er niets van merken. Maar er is een brief-je van het gemeentebestuur aan dhr. Egmond waarin deze verzocht wordt niet aanwezig te zijn op een receptie van Handel en Nijverheid waar B & W ook heen gaan: "Wij wensen ons daarbij niet door u te zien vergezeld."
Het Parool suggereert dat de industrialisering van Winschoten door dit conflict wordt bemoeilijkt. Romijn is niet zo voor het aantrekken van nieuwe industrie: hij wil liever de al aanwezige bedrijven uitbrei-den. Wat de secretaris wil vermeldt de krant niet, maar de sfeer van lamlendigheid is er volgens haar de oorzaak van dat in Winschoten niets gebeurt.
Maar er is nog tweede reden voor die sfeer (waar ik overigens nooit iets van gemerkt heb). Een anonieme zegsman zegt dat in Winschoten de klassenstrijd nog een centrale rol speelt. (Gelukkig wel, zou ik zeggen).
"Ze lopen hier vijftig jaar achter. Ze denken hier nog in termen van klassenstrijd; de PvdA die hier verreweg de grootste fractie heeft, evengoed als de communisten. Men heeft bij het stemmen altijd nog meer vertrouwen in een man met een boezeroen en een pet dan in iemand die in een villa woont, al heeft de laatste ook nóg zulke grote Drees-plakkaten voor zijn ramen."

De Leidse academicus Romijn, die met zijn 'flux de paroles' de zwijgzame Oldambsters aftroeft is, volgens deze zegsman, veruit de meerdere van de overige leden van de gemeenteraad. Hij suggereert dat de raad achter de burgemeester aanloopt en heeft voor die stel-ling twee argumenten: in de eerste plaats is één van de wethouders employee op een fabriek waar de burgemeester president-commis-saris is. In de tweede plaats is de voorzitter van de PvdA-fractie, de grootste fractie, leraar aan een school die mede bestuurd wordt door de burgemeester.
Het artikel bestaat voornamelijk uit suggesties, maar het zal het wel een en ander losmaken. Ik ben benieuwd.

15 december 1955

Aangezien er momenteel weinig te melden is, of je moet al geïnteres-seerd zijn in het gezever van Boelganin en Kroetsjef, het gezanik van de NAVO, het neerstorten van de zoveelste straaljager, het geneuzel over atoomenergie of het gezeur over de vrije loonontwikkeling, wil ik het nu eens hebben over de bioscoop. Later zal men denken dat er in de bioscopen alleen maar kunst vertoond wordt, maar kijk naar de advertenties en je weet wel beter.

Bij Dommering draait 'Botsende hartstochten' (Clash by night) met Barbara Stanwyck, Paul Douglas, Robert Ryan en Marilyn Monroe. Het lekkermakertje? 'Zij noemden het liefde ... maar dat was niet het woord dat haar man gebruikte toen hij het te weten kwam.' Deze film wordt vertoond door de culturele raad - W.B.B., wat dat ook moge be-tekenen.

Bij Scala is de graad van illusie nog hoger. In de nachtvoorstelling "de zeer exclusieve film" 'De waarheid omtrent het huwelijk' (realistisch schokkend; nieuw voor Winschoten) en 'Gevaarlijke liefde' met Syl-vio Mangano.

Daarnaast, voor meer op gezelligheid gericht publiek, is er 's mid-dags 'Zolang je nog een moeder hebt' ("prachtig kerstprogramma") en 'Wenn am Sonntagabend die Dorfmusik spielt' ("kom tijdig"). Tsja.

22 september 1955

Als de aanleiding niet zo triest was, zou het best om te lachen zijn. Ik bedoel het voorstel van B & W om onder nieuw te bouwen flats van meer dan twee woonlagen schuilkelders aan te leggen. Dit voor het geval de Russen (maar wie weet ook wel de Amerikanen) er aan moch-ten denken een atoombom op Winschoten te gooien.
Dhr. Haagsma van de CPN vermoedde dat een dergelijke maatregel de bouwkosten flink zou doen stijgen, uiteindelijk ten koste van de huurders. De burgemeester stelde dat dat wel mee zou vallen, aange-zien er toch al kelders onder de flats gepland waren. Dhr. Haagsma achtte dergelijke kelders niet alleen te duur, maar ook overbodig. Dit gezien de ontspanning in de wereld en zijn overtuiging dat de vredes-politiek zal worden voortgezet. Dhr. Bruining (PvdA) was van oordeel dat men beter schuilkelders kon hebben zonder oorlog, dan oorlog zonder schuilkelders.

1 september 1955

Het kabinet is er over gevallen - het is ondertussen al weer op de been -, en nu komt het er van: een huurverhoging van vijf procent voor een deel van de huurwoningen, behalve voor die met te veel achterstallig onderhoud (en voor krotten). Je begrijpt, een dergelijk inbreuk op de rechten van eigenaars moest in Nederland wel tot een kabinetscrisis leiden.
Tot nu toe kon men groot onderhoud alleen afdwingen via de rechter. Nu kan de huurder het gemeentebestuur verzoeken de huurverho-ging vervallen te verklaren. Hij dient daarvoor f 5,- te betalen en een formulier in te vullen. Als de klacht gegrond was, ontvangt de huur-der zijn vijf gulden terug, anders niet. Al met een al een regeling die een kabinetscrisis waard was.

29 juni 1955

Als ik dood ga wil ik gecremeerd worden. Na alla, zul je denken. Maar zo eenvoudig ligt dat niet. Wie in Nederland gecremeerd wil worden moet daarvoor eerst naar Hardingsveld-Giezendam reizen. Bij Am-sterdam.
Het christendom staat namelijk niet toe dat dode mensen niet begra-ven worden. In de politiek krijgt dat verbod de vorm van christelijk dwarsliggen bij pogingen om de crematie tot een meer algemeen beschikbare vorm van lichaamsopruiming te maken.
Het kabinet is met een voorstel gekomen waar eigenlijk niemand tevreden mee is. Er mogen crematoria worden opgericht, maar de overheid mag zich er op geen enkele manier mee bemoeien, dus ook (en vooral) niet in de vorm van subsidies. Het argument daarvoor is dat de overgrote meerderheid van het Nederlandse volk voor begra-ven is. Subsidiëring van de bouw van crematoria zou inhouden dat begraven en cremeren gelijkwaardig zijn. En dat wil de christelijke minister van Binnenlandse zaken (Beel) niet.
De christelijke partijen zien crematie als het symbool van de terug-gang van het christendom, of zoals zij zeggen van 'ontkerstening'. Zij bestrijden de geschiedenis door obstructie. Ze hebben ook in het wetsontwerp laten vastleggen dat alleen iemand die bij testament of codicil heeft laten vastleggen gecremeerd te willen worden, ook daad-werkelijk gecremeerd kan worden. Lidmaatschap van de Vereniging voor Facultatieve Crematie is niet voldoende. Een mededeling van de familie dus al helemaal niet!

21 juni 1955

Niet iedereen is het eens met de oude sociaal-democraat Drees, zelfs de vakbeweging niet. N.V.V.-voorzitter Oosterhuis vindt dat theorie en praktijk van de geleide loonpolitiek bij de huidige hoogconjunc-tuur, de stijging van de productiviteit, de groei van nationaal inko-men en bedrijfswinsten enerzijds en anderzijds het tekort op de ar-beidsmarkt, te ver uit elkaar zijn geraakt. Daarom acht hij het niet verantwoord de politiek van de vakbeweging langer gericht te hou-den op sociale rust en economische stabiliteit. Het tekort aan ar-beidskrachten leidt tot afwijking van loonafspraken, zwarte lonen, extra uitkeringen e.d. die destabiliserend werken.
Er moet in de SER iets gedaan worden aan de richtlijnen voor de loonontwikkeling. Oosterhuis pleitte voor aanpassing van de lonen aan de stijgende welvaart. Als dat niet gebeurt, zo dreigde hij, dan kan de vakbeweging de geleide loonpolitiek niet langer verdedi-gen. "Wij zijn wel idealisten, maar geen idioten", zo vatte hij het standpunt kernachtig samen. Naast een loonstijging eist de vakbe-weging ook twee weken betaalde vakantie; drie weken voor jeugdige arbeiders. Niet inwilliging van de wensen van het NVV zal kunnen leiden tot stakingen, of zo als Oosterhuis het zei: 'tot terugval in de vrije actie'.

1 mei 1955

Ik mag dan geen fanatiek PvdA-lid zijn - ik kom nooit op een vergade-ring - als de minister-president komt spreken op de 1 mei bijeen-komst dan ben ik wel degelijk aanwezig.
Drees verwachtte dat met de groeiende productiemogelijkheden en de ontwikkeling van de techniek het ooit mogelijk zal zijn de arbeids-tijd te verkorten. Maar nu nog niet. Hij zou de werktijd-verkorting dan ook niet willen verheffen tot een 1 mei-leus zoals vroeger de achturendag en het algemeen kiesrecht, twee punten die inmiddels gerealiseerd zijn.
Werktijdverkorting kan volgens Drees niet aan de orde zijn zolang ve-le mensen een sober leven moeten leiden en de woningnood nog steeds niet is opgelost. Met het oog op deze problemen kan de leus niet anders zijn dat 'werken, werken, werken'.
Deze nadruk op werk onderscheidt de sociaal-democraten van de socialisten, die werken altijd hebben gezien als een noodzakelijk kwaad. Als iets dat zo snel mogelijk afgeschaft moet worden. Een echte sociaal-democraat zal ik wel nooit worden, ik heb het al vaker gezegd.
Drees sprak ook nog over de mogelijkheden van een wereldoorlog die zijns inziens alleen voorkomen kan worden als er meer internationale saamhorigheid wordt bereikt.
Tenslotte keek hij terug op tien jaar sociaal-democratische regerings-deelname en hij kwam tot de conclusie dat er, onder andere als ge-volg van het overheidsbeleid, vooruitgang was geboekt. De politiek van soberheid, waar Drees zo ongeveer symbool voor is, is het hele Nederlandse volk ten goede gekomen.
Na zijn toespraak kreeg de minister-president een Winschoter Koek en een pot citroenballen van Balletje van Berg en vertrok weer naar Den Haag.
Nieuw Leven en de Stem des Volks lieten nog wat muziek en zang ho-ren en er was toneel van Morgenrood: 'Geen noodoplossing'. Kortom, het was een gezellige avond.

7 april 1955

De gemeenteraad heeft plannen om het Winschoterdiep voorzover dat door de stad loopt (het Omsnijdingskanaal) te dempen. Dat is van-af de Poelkenbrug tot aan de steenfabriek van Strating aan het eind van de Langestraat. Op die manier kunnen twee bruggen verdwijnen.
Er gaan ook stemmen op om het kanaal te dempen tot aan de Posttil, maar dan kan men Strating niet meer per boot klei leveren. Dat plan zal dus het wel niet halen.
Verder is men het erover eens geworden dat er een bejaardentehuis moet komen in het Hemelrijk. Het gebouw zal 48 eenpersoons ka-mers bevatten en 12 tweepersoons. Inclusief het personeel zullen honderd mensen in het gebouw kunnen. Dat is nog eens wat anders dan het vroegere werkhuis voor ouden van dagen.

21 februari 1955

De ziekenfondsen en tandartsen maken al jaren ruzie over de manier waarop de Nederlanders hun gebit kunnen laten onderhouden. De ziekenfondsen willen grote moderne klinieken die eigendom zijn van de fondsen en waar tandartsen als functionarissen werkzaam zijn onder een directeur-tandarts met zijn staf. Een Russisch model lijkt mij. De tandartsen willen dat natuurlijk niet. Zij willen een eigen praktijk waarbij de tandarts een persoonlijk relatie heeft met zijn patiënt. Alleen dan zou er een goede medische behandeling mogelijk zijn.
Met de huidige situatie is niemand tevreden. Mensen gaan naar de tandarts alleen in uiterste nood; de tandartsen vinden dat de zieken-fondsvergoeding zo laag is dat zij geen verantwoorde medische be-handeling kunnen geven. Om uit de kosten te komen, moeten ze snel werken wat de kwaliteit niet ten goede komt. Willen ze goed werk le-veren dan moet er per patiënt geld bij en dat kan ook niet. Misschien moet daar eens een minister ingrijpen.

14 februari 1955

In de PvdA is een groep prominenten gekomen tot de oprichting van een Sociaal-Democratisch Centrum, een club die het socialisme weer een prominente plaats in het denken en handelen van de PvdA wil geven. Oudgediende Sam de Wolff is voorzitter van het initiatiefcomi-té, dat door het partijbestuur wordt gedoogd. Afgevaardigden van meer dan dertig plaatselijke afdelingen - wethouders en gemeente-raadsleden - waren bij de oprichting aanwezig.
Het comité is van mening dat de huidige lijn van de partij niets met haar eigen beginselprogramma te maken heeft, maar alles met een poging tot wederopstanding van de naoorlogse volksbeweging. De he-le kwestie doet mij denken aan een vraag die Ina Meijer in het verre verleden eens stelde: als alle liberalen lid worden van de PvdA, wat gebeurt er dan met die partij?

8 februari 1955

Sommige mensen hebben in plaats van een radio (die via een antenne de golven uit de lucht opvangt) een kabel met een kastje en een luidspreker: de draadomroep. Alle Nederlandse zenders zitten erop en ook nog een paar andere. Met de schakelknop op het kastje kun je kiezen uit de zenders die via de kabel het huis binnen komen.
In mijn ogen een merkwaardig systeem, maar het werkt goed. De kosten zijn lager dan die van de aanschaf van een gewone radio (toch al gauw zo'n f 300,-), maar ze blijven wel doorlopen. De aansluiting kost bij ons f 10, - en verder betaal je nog een vast bedrag per maand.
Het lijkt voor de PTT, die de kabel onder haar beheer heeft, een winstgevende zaak, maar dat is het niet. Hoewel er een half miljoen mensen zijn aangesloten op de kabel wordt er al jaren alleen maar verlies op gemaakt.

De Tweede Kamer zoekt het probleem in de te lage aansluitkosten (gemiddeld f 20, -), maar daar kan hem volgens mij de clou niet zit-ten. Misschien moeten de tarieven gewoon omhoog. Enkele Eerste Kamerleden vinden dat er maar geen nieuwe aansluitingen meer moeten worden aangelegd tot dat de minister waaronder de PTT valt, duidelijk kan maken waar het verlies vandaan komt. Merkwaardig dat de PTT dat zelf nog niet weet. Zeker geen boekhouders in dienst.