23 november 1953

De grote luchtvervuiling in London is al weer een jaar geleden. Nu pas staat in de krant dat men schat dat er duizenden mensen als gevolg van deze vervuiling om het leven zijn gekomen: in 1952 zijn 4650 meer mensen overleden dan in dezelfde periode in de jaren daarvoor. Bijna drieduizend mensen met bronchitis stierven juist in de week van de mist in december.
De mist was zo dik dat ze de huizen binnendrong, waardoor tiendui-zenden bronchitispatiënten gedwongen werden de straat op te gaan. Door de mist steeg de rook uit de schoorstenen niet meer omhoog en de giftige dampen en brandend kolengruis sloegen neer. Dat laatste werd vooral veroorzaakt door de slechte kwaliteit kolen die men in Engeland in de kachels gebruikt. Het is een soort gruis dat niet goed verbrandt waardoor er zwaveloxide vrijkomt en de fijne gruisdeeltjes door de schoorsteen naar boven worden afgevoerd. Die deeltjes kwamen vervolgens als brandende voorwerpjes bij andere mensen weer de schoorstenen in en veroorzaakten daar brandschade.

29 september 1953

Er lijkt een einde te komen aan de samenwerking tussen vakbeweging en regering. Zo langzamerhand hebben de vakorganisaties er genoeg van hun leden aan te zetten tot meer productie zonder dat daar een fatsoenlijk loon tegenover staat. Ondertussen blijven namelijk de winsten van de bedrijven voortdurend stijgen. Er komt een keer een einde aan de goede wil. Zelfs de christelijk en katholieke vakcentrales lijken in opstand te komen tegen de 5 % loonsverhoging die de rege-ring dit jaar biedt.
De georganiseerde werknemers hadden eigenlijk geen genoegen wil-len nemen met minder dan 6 %. Maar ze zijn bedrogen door werkge-vers en regering. Een merkwaardige ingreep van het Centraal Bureau voor de Statistiek lag daaraan ten grondslag.
In de Stichting van de Arbeid, waar werknemers en werkgevers met elkaar overleggen over dit soort kwesties, kon men het niet eens wor-den over de loonsverhoging voor de volgende loonronde. Men heeft daarop het probleem voorgelegd aan de regering die in alle gevallen uiteindelijk moet beslissen.

De werkgevers stelden daarbij voor een onafhankelijke commissie in het leven te roepen die een bindend advies zou geven. De regering stemde daarmee in waarop de vakbeweging niet dwars wilde liggen. Er kwam dus een commissie die het in grote lijnen met de werkne-mers eens was en wilde adviseren tot 6 % loonsverhoging. Op dat moment kwam het CBS met de mededeling dat zij het cijfer voor de resterende consumptiebeperking (ik weet ook niet wat het is) ver-keerd had berekend. Daarop besloot de commissie dat een loonsver-hoging van meer dan 5 % niet verantwoord was.

De regering nam dat standpunt zonder verder onderzoek van de door het CBS verstrekte gegevens over. Want als het CBS zich eenmaal vergist, kan het zich ook tweemaal vergissen. Blijkbaar trekt ook de PvdA graag één lijn met de werkgevers. Ik denk dat partij en vak-beweging over niet al te lange tijd van elkaar onafhankelijk zullen worden, want zo kan men niet in één organisatie zitten.

26 september 1953

Ik had je al gezegd dat er in Rusland een geweldige strijd om de macht zou ontstaan. Zoals altijd gonst het van de geruchten en niemand weet ooit wat waar is en wat niet.
Het is ondertussen wel duidelijk dat Beria afgezet is. Hij schijnt ge-vlucht te zijn, maar het kan ook zijn dat hij ergens gevangen zit. Ik persoonlijk hou het erop dat ze hem gewoon vermoord hebben. Zoals altijd in Rusland gaat het over de vraag wat men met de landbouw aanmoet. Het is ook logisch, want de landbouw produceert de eerste levensbehoeften.
Men heeft al decennia lang geprobeerd de boeren in arbeiders te veranderen door hen te dwingen op collectieve boerderijen te wer-ken. Zonder succes, want een boerderij is geen fabriek. Men kan boeren niet dwingen binnen een bepaalde tijd een bepaald aantal han-delingen te verrichten. Daarnaast kent de landbouw veel seizoens-werk, wat een geregeld werkritme ook niet in de hand werkt: soms is er veel te doen, soms weinig.
Het probleem met een door de staat geleide economie is dat je onaf-hankelijke boeren vastgestelde productienormen moet laten halen. Met terroristische methodes kom je er niet.
In zekere zin moet de boer zijn eigen werk kunnen bepalen. Alleen wanneer men vrijwillig samenwerkt zal zoiets als een collectieve boerderij kunnen bestaan. Maar juist die vrijwilligheid ontbreekt op de kolchoze.
Het schijnt dat Beria dat had ingezien. Hij zou het tekort aan levens-middelen (Rusland kocht dit jaar grote hoeveelheden boter in Austra-lië en Nieuw-Zeeland) hebben willen oplossen door de boeren meer vrijheid te geven.
Zijn belangrijkste tegenstander, Kroetsjev, wil de boeren nog verder in de situatie van arbeiders drukken door hun dorpen samen te voe-gen tot landbouwsteden. Op die manier hoopte hij de natuurlijke orde die door een dorp wordt gevormd, te vervangen door de kunst-matige van een stad.

In een stad maken de persoonlijke relaties van de dorpsbewoner, en de daarbij behorende ondergeschiktheid aan tradities, plaats voor het geïsoleerde leven in een anonieme straat, waar niemand nog weet wat er hem of haar verlangd wordt. In zo'n situatie kan de staat met meer succes zijn wil opleggen.

27 juni 1953

Blijkbaar hebben de Oost-Duitse communisten toch ingezien dat ze wel een beetje fout zaten. Premier Grotewohl heeft toegegeven dat de regering fouten heeft gemaakt. Het streven naar autarkie, zeg maar naar een economie die binnen een land alles voortbrengt wat de bevolking van dat land nodig heeft, was achteraf gezien onjuist. Dat leidde namelijk naar de steeds groter wordende productie-eisen. Bovendien heeft de vlucht van honderdduizenden boeren naar West-Duitsland geleid tot problemen wat betreft de voedselvoorziening. Ook het streven naar een grote zware industrie was een vergissing geweest. Wanneer men meer oog had gehad voor het herstel van de Duitse eenheid, had men de hele zware industrie niet nodig gehad.
Vice-premier en partijleider Ulbricht, degene die het economische beleid in Oost-Duitsland vergaand bepaalt, zocht een oplossing van de problemen in meer openheid, in een sfeer waarin vrije uitwisseling van gedachten mogelijk is. Mooie woorden genoeg.
Velen geloven trouwens niet meer in de Oost-Duitse versie van het socialisme en vluchten naar het Westen. In Berlijn gaan dagelijks hon-derden mensen de grens naar de westelijke sectoren over.
De voedselschaarste is nu zo groot dat de regering er toe over is gegaan voedsel uit de staatsreserves (!) uit te delen onder de bevol-king. Id. textiel.
Ook op andere manieren probeert de regering het vertrouwen van de bevolking te winnen: de lonen en pensioenen gaan omhoog, de boe-ren hoeven minder gedwongen te leveren, bij achterstallige betaling zal de stroom niet meer direct worden afgesneden, er zullen meer huizen worden gebouwd (met geld dat oorspronkelijk bedoeld was voor de bouw van zware industrie), arbeiders krijgen schoenen, zie-ken zullen voortaan kunnen kuren zonder dat dat van hun vacantie-dagen wordt afgetrokken.

Tenslotte wil men mee ruimte laten voor particulier initiatief: par-ticuliere industriële bedrijven mogen nu ook produceren voor parti-culieren (niet meer alleen voor staatsbedrijven), een deel van de ge-nationaliseerde bedrijven zal aan de eigenaars worden terug-gegeven.

20 juni 1953

De Rosenbergs zijn ook geëxecuteerd, al was het op een electrische stoel. Er moet natuurlijk verschil zijn tussen het oosten en het westen.

19 juni 1953

De opstand in Oost-Duitsland heeft ook aan de andere kant wat doden opgeleverd. Naar het schijnt is in Maagdenburg een politieagent op-gehangen door betogers en zijn in Gere politieagenten uit de ramen van hun politiebureau gesmeten. Er staat niet bij op welke verdieping die ramen lagen.
Tegenover deze officiële doden, die waarschijnlijk zelf eerst hadden geschoten op de betogers, staan nog eens twintig gedode demon-stranten in Maagdenburg. Daar had men de gevangenis weten te bezetten en de politieke gevangen vrijgelaten.
Ook in Jena, Leipzig en Dresden was er sprake van onlusten. De communisten en Russen hebben zoals altijd humorloos gereageerd. Eerst schieten ze mensen dood in de straten. Gearresteerden worden na een zogenaamd proces door een vuurpeloton geëxecuteerd. Het eerste slachtoffer heet Willi Goettling, een West-Berlijner. Op die manier willen ze de paranoia theorie dat buitenlanders het gedaan hebben blijkbaar bevestigen. De hand in eigen boezem steken, zelf verantwoordelijkheid nemen, ho maar. Het zijn overal dezelfde klootzakken.

18 juni 1953

Het is in Oost-Duitsland geheel uit de hand gelopen. Tienduizenden arbeiders zijn gisteren de straat opgekomen en hebben het gehele openbare leven in Oost-Berlijn ontwricht. Er werd nauwelijks gewerkt, en ook het openbaar vervoer lag stil.
De mensen demonstreerden in de straten waar de regeringsgebou-wen staan. Terwijl ze zongen en scholden werden winkelramen inge-gooid, een houten politiepost in brand gestoken en auto's van regeringsfunctionarissen op de kop gezet. Het neerhalen van de rode vlag op de Brandenburger Tor werd met groot gejuich ontvangen.
In het openbaar vervoer werd niet alleen gestaakt, er was ook een hoogspanningskabel doorgesneden zodat er in het geheel geen tram of trein kon rijden. De politie greep niet in. Russische troepen waren al wel bezig met het innemen van strategische posities en het graven van een loopgraaf rond de regeringswijk. Pas tegen de middag kwam er tegenactie: de Russen verschenen in pantserwagens en tanks op straat. In de Leipzigerstrasse werd met karabijnen en automatische wapens op de menigte geschoten. Een tank reed in op de massa en verpletterde twee personen. Op de Potzdammerplatz, de plaats waar de vier sectoren van de stad (de Franse, de Britse, de Amerikaanse en de Russische) elkaar raken, stonden duizenden Westberlijners de opstandigen aan te moedigen. Sommigen van hen overschreden de grens om daadwerkelijk steun te verlenen. Politieagenten werden belachelijk gemaakt, men nam hen de pet van het hoofd en gooide ze vrolijk in de lucht.

Bij de gevangenissen in Berlijn zouden grote menigten hebben ge-staan om de vrijlating van politieke gevangenen te eisen. Er kwam pas weer rust in de straten nadat de Russische commandant de staat van beleg had ingevoerd en een avondklok had ingesteld. Na negen uur mag niemand meer de straat op.

Ook in andere delen van Oost-Duitsland was het onrustig. In Maagdenburg en Erfurt zou gestaakt worden, in Brandenburg zouden ook demonstraties zijn.
Er zijn berichten dat er vandaag weer gewerkt wordt, maar niemand spreekt nog van een algehele werkhervatting. Wel zijn er berichten dat Russische tanks en infanterietroepen op weg zijn naar Berlijn.

Minstens zestien mensen zijn om het leven gekomen, honderden liggen in het ziekenhuis. Natuurlijk kregen het buitenland weer de schuld. "Provocateurs en fascistische agenten van vreemde mogend-heden" hadden het allemaal weer gedaan. Maar wel eerst toegeven aan de eis van een ongedaan making van de productienormen. Op dat soort socialisten zit niemand te wachten.

17 juni 1953

Er is een opstand in Oost-Duitsland! Blijkbaar is het daar toch niet zo socialistisch als de communisten beweren. Want het zijn de arbeiders die in opstand zijn gekomen. Duizenden bouwvakarbeiders protes-teerden gisteren in Oost-Berlijn tegen de verhoging van de prestatie-normen. Zij eisten het aftreden van de regering en vrije verkiezingen.

De regering gaf toe: men liet luidsprekerwagens omroepen dat men afzag van de verhoging. In een regeringscommuniqué werden ver-volgens staatsbedrijven die de normen ook hadden verhoogd ver-oordeeld. Maar de vlam was in de pan en het duveltje liet zich niet meer terugdrukken in het doosje.

De bouwvakkers hebben opgeroepen tot een algemene staking. Men wil niet alleen lagere prestatienormen, hogere lonen en lagere prij-zen, men wil vooral vrij zijn.
Vanmorgen hebben politie en leger ingegrepen. Communisme is mooi, maar arbeiders moeten wel hun bek houden. Er zijn barricades opgeworpen en ruiten van staatswinkels vernield. De zich socialis-tisch noemende S.E.D. heeft al Russische militairen en pantserwagens de straat op laten komen. Zo gaat het als het volk genoeg heeft van de bonzen die zich over zijn rug een genoeglijk leven hebben bezorgd.

De Rosenbergs maken geen schijn van kans met hun gratieverzoeken. Het zal hun gaan als Sacco en Vanzetti: slachtoffers van een systeem dat zondebokken zoekt voor eigen falen.

28 mei 1953

Gemeenteraadsverkiezingen zijn volgens de Tsjechische schrijver Jaroslav Hasek het zout in de pap van het saaie dagelijkse bestaan. Wij hebben ze ook weer gehad. De PvdA heeft een zetel gewonnen ten kosten van de C.P.N.

De zetelverdeling is nu als volgt:

PvdA 8 (7)
Rechtse Groep 4 (4)
C.P.N. 2 (3)
V.V.D. 3 (3)
G.P.V. 0 (0)

Het zal wel een combinatie worden van PvdA en Rechtse Groep: elk een wethouder.

15 april 1953

De zoutkolom onder Winschoten ligt drie- à vierhonderd meter on-der de oppervlakte, heeft een dikte van 1 kilometer en een omvang van enkele kilometers. De sodafabriek om dat zout te verwerken komt in Delfzijl. Daar kan men in 24 uur per dag, zeven dagen per week ongeveer 1000 ton zout verwerken. Bij dat tempo ligt hier nog voor duizenden jaren zout.

De fabriek komt niet in Winschoten omdat het afvalwater veel calciumchloride bevat. Dat koekt makkelijk aan in de afvoerbuizen en moet dus zo snel mogelijk geloosd worden. Waar men vanuit Win-schoten lange pijpleidingen moet aanleggen om in de zee te lozen, kan men in Delfzijl het afvalwater direct in de Eems laten stromen.

Om het zout van Winschoten naar Delfzijl te vervoeren worden wel pijpleidingen aangelegd. Via de ene pijpleiding wordt vanuit Delfzijl Eemswater naar Winschoten gepompt. Daar wordt het onder druk in de zoutlagen geperst. Het zout lost op, ongeveer 100 kilo zout in 1000 liter water, en het zilte nat gaat dan via de andere pijpleiding terug naar Delfzijl.

Daar wordt het water verdampt, het zout bewerkt met ammoniak en kalk waarna soda overblijft. Omdat dat zo'n goedkoop product is, moeten de vervoerskosten zo laag mogelijk worden gehouden. Dat is de tweede reden voor de keuze van Delfzijl als vestigingsplaats: daar kunnen schepen tot 10.000 ton aanmeren.

Allemaal mooi en aardig natuurlijk, maar wat hebben alle werkloze ex-landarbeiders daaraan. Niets. Wij hebben 10 % werklozen. Die vijf-honderd arbeidsplaatsen gaan nu naar Delfzijl, terwijl hier het zout bijna automatisch uit de grond wordt gehaald. Misschien is het rede-lijk, eerlijk is het niet.

11 maart 1953

Alle gelul over werkgelegenheid ten spijt wordt De Raad van Arbeid, die de kinderbijslag e.d. regelt, uit Winschoten weggehaald en over-geplaatst naar Groningen. Het zal wel weer goedkoper zijn om te concentreren. Maar hier verdwijnen maar mooi weer arbeidsplaat-sen en inwoners. Mooi praten, maar slecht doen. Dat is het motto.

6 maart 1953

Hij is dood. Nu afwachten wie van al die schoften de macht in handen weet te krijgen.

4 maart 1953

Stalin heeft een beroerte gehad. Misschien gaan de tijden veranderen.

4 februari 1953

In de krant staat ook een groot stuk over de maatregelen die nodig zullen zijn om dergelijke rampen in de toekomst te vermijden. In de eerste plaats verzwaring en verhoging van de dijken.

Daarnaast schijnt men al enige tijd na te denken over de mogelijkheid de zeegaten in Zeeland af te sluiten. Dan kan de zee niet meer zo diep het land binnendringen en wordt de kans op een overstroming aan-merkelijk verkleind.
De kosten zijn gigantisch. Anders dan bij de Afsluitdijk is de werking van eb en vloed in Zeeland behoorlijk te merken. Dat is één van de redenen waarom de overstroming tot een zo grote ramp heeft kun-nen worden.
Het schijnt dat we nog van geluk kunnen spreken dat de rivieren niet gezwollen waren. Dan was de ramp nog groter geweest. Aan de ande-re kant, althans volgens de krant, is de kans op het samenvallen van Noordwesterstorm en springvloed, wat dus afgelopen zondag gebeur-de, zo klein dat het slechts eens in de driehonderd jaar gebeurt. Toch wil men er blijkbaar niet van uitgaan dat de volgende ramp daarom driehonderd jaar op zich laat wachten. (Dat laat zien dat aan zo'n uitspraak over kansen ook niet al te veel betekenis moet worden gehecht).