1 september 1955

Het kabinet is er over gevallen - het is ondertussen al weer op de been -, en nu komt het er van: een huurverhoging van vijf procent voor een deel van de huurwoningen, behalve voor die met te veel achterstallig onderhoud (en voor krotten). Je begrijpt, een dergelijk inbreuk op de rechten van eigenaars moest in Nederland wel tot een kabinetscrisis leiden.
Tot nu toe kon men groot onderhoud alleen afdwingen via de rechter. Nu kan de huurder het gemeentebestuur verzoeken de huurverho-ging vervallen te verklaren. Hij dient daarvoor f 5,- te betalen en een formulier in te vullen. Als de klacht gegrond was, ontvangt de huur-der zijn vijf gulden terug, anders niet. Al met een al een regeling die een kabinetscrisis waard was.

29 juni 1955

Als ik dood ga wil ik gecremeerd worden. Na alla, zul je denken. Maar zo eenvoudig ligt dat niet. Wie in Nederland gecremeerd wil worden moet daarvoor eerst naar Hardingsveld-Giezendam reizen. Bij Am-sterdam.
Het christendom staat namelijk niet toe dat dode mensen niet begra-ven worden. In de politiek krijgt dat verbod de vorm van christelijk dwarsliggen bij pogingen om de crematie tot een meer algemeen beschikbare vorm van lichaamsopruiming te maken.
Het kabinet is met een voorstel gekomen waar eigenlijk niemand tevreden mee is. Er mogen crematoria worden opgericht, maar de overheid mag zich er op geen enkele manier mee bemoeien, dus ook (en vooral) niet in de vorm van subsidies. Het argument daarvoor is dat de overgrote meerderheid van het Nederlandse volk voor begra-ven is. Subsidiëring van de bouw van crematoria zou inhouden dat begraven en cremeren gelijkwaardig zijn. En dat wil de christelijke minister van Binnenlandse zaken (Beel) niet.
De christelijke partijen zien crematie als het symbool van de terug-gang van het christendom, of zoals zij zeggen van 'ontkerstening'. Zij bestrijden de geschiedenis door obstructie. Ze hebben ook in het wetsontwerp laten vastleggen dat alleen iemand die bij testament of codicil heeft laten vastleggen gecremeerd te willen worden, ook daad-werkelijk gecremeerd kan worden. Lidmaatschap van de Vereniging voor Facultatieve Crematie is niet voldoende. Een mededeling van de familie dus al helemaal niet!

21 juni 1955

Niet iedereen is het eens met de oude sociaal-democraat Drees, zelfs de vakbeweging niet. N.V.V.-voorzitter Oosterhuis vindt dat theorie en praktijk van de geleide loonpolitiek bij de huidige hoogconjunc-tuur, de stijging van de productiviteit, de groei van nationaal inko-men en bedrijfswinsten enerzijds en anderzijds het tekort op de ar-beidsmarkt, te ver uit elkaar zijn geraakt. Daarom acht hij het niet verantwoord de politiek van de vakbeweging langer gericht te hou-den op sociale rust en economische stabiliteit. Het tekort aan ar-beidskrachten leidt tot afwijking van loonafspraken, zwarte lonen, extra uitkeringen e.d. die destabiliserend werken.
Er moet in de SER iets gedaan worden aan de richtlijnen voor de loonontwikkeling. Oosterhuis pleitte voor aanpassing van de lonen aan de stijgende welvaart. Als dat niet gebeurt, zo dreigde hij, dan kan de vakbeweging de geleide loonpolitiek niet langer verdedi-gen. "Wij zijn wel idealisten, maar geen idioten", zo vatte hij het standpunt kernachtig samen. Naast een loonstijging eist de vakbe-weging ook twee weken betaalde vakantie; drie weken voor jeugdige arbeiders. Niet inwilliging van de wensen van het NVV zal kunnen leiden tot stakingen, of zo als Oosterhuis het zei: 'tot terugval in de vrije actie'.

1 mei 1955

Ik mag dan geen fanatiek PvdA-lid zijn - ik kom nooit op een vergade-ring - als de minister-president komt spreken op de 1 mei bijeen-komst dan ben ik wel degelijk aanwezig.
Drees verwachtte dat met de groeiende productiemogelijkheden en de ontwikkeling van de techniek het ooit mogelijk zal zijn de arbeids-tijd te verkorten. Maar nu nog niet. Hij zou de werktijd-verkorting dan ook niet willen verheffen tot een 1 mei-leus zoals vroeger de achturendag en het algemeen kiesrecht, twee punten die inmiddels gerealiseerd zijn.
Werktijdverkorting kan volgens Drees niet aan de orde zijn zolang ve-le mensen een sober leven moeten leiden en de woningnood nog steeds niet is opgelost. Met het oog op deze problemen kan de leus niet anders zijn dat 'werken, werken, werken'.
Deze nadruk op werk onderscheidt de sociaal-democraten van de socialisten, die werken altijd hebben gezien als een noodzakelijk kwaad. Als iets dat zo snel mogelijk afgeschaft moet worden. Een echte sociaal-democraat zal ik wel nooit worden, ik heb het al vaker gezegd.
Drees sprak ook nog over de mogelijkheden van een wereldoorlog die zijns inziens alleen voorkomen kan worden als er meer internationale saamhorigheid wordt bereikt.
Tenslotte keek hij terug op tien jaar sociaal-democratische regerings-deelname en hij kwam tot de conclusie dat er, onder andere als ge-volg van het overheidsbeleid, vooruitgang was geboekt. De politiek van soberheid, waar Drees zo ongeveer symbool voor is, is het hele Nederlandse volk ten goede gekomen.
Na zijn toespraak kreeg de minister-president een Winschoter Koek en een pot citroenballen van Balletje van Berg en vertrok weer naar Den Haag.
Nieuw Leven en de Stem des Volks lieten nog wat muziek en zang ho-ren en er was toneel van Morgenrood: 'Geen noodoplossing'. Kortom, het was een gezellige avond.

7 april 1955

De gemeenteraad heeft plannen om het Winschoterdiep voorzover dat door de stad loopt (het Omsnijdingskanaal) te dempen. Dat is van-af de Poelkenbrug tot aan de steenfabriek van Strating aan het eind van de Langestraat. Op die manier kunnen twee bruggen verdwijnen.
Er gaan ook stemmen op om het kanaal te dempen tot aan de Posttil, maar dan kan men Strating niet meer per boot klei leveren. Dat plan zal dus het wel niet halen.
Verder is men het erover eens geworden dat er een bejaardentehuis moet komen in het Hemelrijk. Het gebouw zal 48 eenpersoons ka-mers bevatten en 12 tweepersoons. Inclusief het personeel zullen honderd mensen in het gebouw kunnen. Dat is nog eens wat anders dan het vroegere werkhuis voor ouden van dagen.

21 februari 1955

De ziekenfondsen en tandartsen maken al jaren ruzie over de manier waarop de Nederlanders hun gebit kunnen laten onderhouden. De ziekenfondsen willen grote moderne klinieken die eigendom zijn van de fondsen en waar tandartsen als functionarissen werkzaam zijn onder een directeur-tandarts met zijn staf. Een Russisch model lijkt mij. De tandartsen willen dat natuurlijk niet. Zij willen een eigen praktijk waarbij de tandarts een persoonlijk relatie heeft met zijn patiënt. Alleen dan zou er een goede medische behandeling mogelijk zijn.
Met de huidige situatie is niemand tevreden. Mensen gaan naar de tandarts alleen in uiterste nood; de tandartsen vinden dat de zieken-fondsvergoeding zo laag is dat zij geen verantwoorde medische be-handeling kunnen geven. Om uit de kosten te komen, moeten ze snel werken wat de kwaliteit niet ten goede komt. Willen ze goed werk le-veren dan moet er per patiënt geld bij en dat kan ook niet. Misschien moet daar eens een minister ingrijpen.

14 februari 1955

In de PvdA is een groep prominenten gekomen tot de oprichting van een Sociaal-Democratisch Centrum, een club die het socialisme weer een prominente plaats in het denken en handelen van de PvdA wil geven. Oudgediende Sam de Wolff is voorzitter van het initiatiefcomi-té, dat door het partijbestuur wordt gedoogd. Afgevaardigden van meer dan dertig plaatselijke afdelingen - wethouders en gemeente-raadsleden - waren bij de oprichting aanwezig.
Het comité is van mening dat de huidige lijn van de partij niets met haar eigen beginselprogramma te maken heeft, maar alles met een poging tot wederopstanding van de naoorlogse volksbeweging. De he-le kwestie doet mij denken aan een vraag die Ina Meijer in het verre verleden eens stelde: als alle liberalen lid worden van de PvdA, wat gebeurt er dan met die partij?

8 februari 1955

Sommige mensen hebben in plaats van een radio (die via een antenne de golven uit de lucht opvangt) een kabel met een kastje en een luidspreker: de draadomroep. Alle Nederlandse zenders zitten erop en ook nog een paar andere. Met de schakelknop op het kastje kun je kiezen uit de zenders die via de kabel het huis binnen komen.
In mijn ogen een merkwaardig systeem, maar het werkt goed. De kosten zijn lager dan die van de aanschaf van een gewone radio (toch al gauw zo'n f 300,-), maar ze blijven wel doorlopen. De aansluiting kost bij ons f 10, - en verder betaal je nog een vast bedrag per maand.
Het lijkt voor de PTT, die de kabel onder haar beheer heeft, een winstgevende zaak, maar dat is het niet. Hoewel er een half miljoen mensen zijn aangesloten op de kabel wordt er al jaren alleen maar verlies op gemaakt.

De Tweede Kamer zoekt het probleem in de te lage aansluitkosten (gemiddeld f 20, -), maar daar kan hem volgens mij de clou niet zit-ten. Misschien moeten de tarieven gewoon omhoog. Enkele Eerste Kamerleden vinden dat er maar geen nieuwe aansluitingen meer moeten worden aangelegd tot dat de minister waaronder de PTT valt, duidelijk kan maken waar het verlies vandaan komt. Merkwaardig dat de PTT dat zelf nog niet weet. Zeker geen boekhouders in dienst.

10 december 1954

Je hebt in Nederland een woonruimtewet. Met die wet wil de over-heid voorkomen dat mensen buiten de wachtlijsten om woonruimte betrekken. Dat lijkt goed en rechtvaardig - en is het misschien ook wel - maar de uitvoering van die wet is zonder meer bespottelijk. Neem het volgende geval.
Tammo Berends uit Oude Pekela trouwde met een meisje dat bij haar bejaarde tante inwoonde. Tammo trok na het huwelijk ook bij die tante in, wat men toch logisch mag noemen. Hij is tenslotte met het meisje getrouwd. Het bleek echter verboden te zijn. Om te beginnen had hij goedkeuring van B en W moeten vragen. Vervolgens zou hij die goedkeuring niet hebben gekregen. Hij werd door de kantonrech-ter veroordeeld tot dertig gulden boete of tien dagen hechtenis. En dat bij wijze van waarschuwing! Hoe gek kan men zijn? O ja, hij moest ook nog verhuizen.

1 december 1954

Mansholt is nu al negen jaar Minister van Landbouw. Had hij, en hadden wij, eerst te maken met een te kleine productie en te hoge prijzen, nu doemt er aan de horizon overproductie en te lage prijzen. Dat leidt tot geheel nieuwe problemen. Bijvoorbeeld: moeten we extra vette melk op de markt brengen en zo ja, in hoeverre moet die melk dan gesubsidieerd worden?
Vondeling van de PvdA vindt dat er op dergelijke luxe melk (3,5 in plaats van 2,5 procent vet) geen subsidie meer mag worden gegeven. Mansholt denkt aan minder subsidie. De CHU wil het bij één soort melk houden. KVP en VVD willen wel twee soorten melk, maar spre-ken zich niet uit over de subsidie. De AR wil melk met drie procent vet. Als je kunt tellen, kun je politiek bedrijven.
Achter al dat gezeur over melk ligt natuurlijk een probleem: het boe-renbedrijf wordt van steeds minder belang. Vondeling (PvdA) vindt daarom dat er een gegarandeerd minimuminkomen voor boeren moet komen. Tegelijkertijd wil hij echter de hoogte van de garantie-prijs voor melk ter discussie stellen, omdat een cent minder voor de melk 50 miljoen meer voor de weduwen en wezen betekent. Dus hij wil de prijs verhogen, en daarmee de subsidie verlagen.
Andere problemen waar de landbouw mee geconfronteerd wordt zijn het langzame tempo van de ruilverkaveling en de afname van het aantal landarbeiders. Dat laatste heeft tot gevolg dat de seizoens-arbeid in de landbouw steeds moeilijker te organiseren valt.

Mansholt vindt dat er internationale oplossingen moeten komen voor de kwestie van de landbouwoverschotten. Daarom betreurde hij het dat de Europese integratie van de landbouw zo stroef verloopt. Zelfs samenwerking tussen alleen Nederland en België blijkt nauwelijks mogelijk.
Wat de melk aangaat wil de minister vasthouden aan het vetgehalte van 2,5 %, net als aan de subsidie van 4 cent per liter. Wel wil hij ook melk met 3,5 % vet op de markt brengen, met een subsidie van 2 cent per liter. Nu elck sijn sin, schreef Vondel al. Of niemand.

28 oktober 1954

Ik wist niet dat het nog bestond. Dus ik was enigszins verbaasd toen ik vandaag in de krant las dat gehuwde vrouwen binnenkort niet meer gehoorzaamheid verschuldigd zijn aan hun man. Het schijnt dat vrouwen tot nog toe als handelingsonbekwaam werden beschouwd. Dat betekent dat ze dezelfde positie innemen als minderjarigen. Minister Donker vond het toch echt tijd worden dat te veranderen. En de Tweede Kamer was het er unaniem mee eens. Men durfde echter niet zo ver te gaan de echtgenoten gelijk te stellen. De man blijft de baas, maar hij is verplicht rekening te houden met de wensen van de vrouw! Men denkt dat dit in overeenstemming is met sociale en economische positie die de man in de maatschappij inneemt. Het is maar goed dat de mensen soms verder zijn dan de wetten!

26 juni 1954

Geloof het of niet, de bouw van de sodafabriek in Delfzijl, die waar ze ons zout gaan verwerken, heeft geleid tot een principieel debat in de Tweede Kamer over de mate waarin bedrijven die afhankelijk zijn van overheidssteun, gesocialiseerd moeten worden.
De fabriek in Delfzijl heeft 21 miljoen gulden garantie van de overheid nodig en de minister van Economische Zaken Zijlstra wil die garantie zonder meer geven. Maar P.v.d.A. afgevaardigde Nederhorst is daar niet zo voor. Zijns inziens zou er geen sprake moeten zijn van een garantie, maar zou de overheid in ruil voor die 21 miljoen toezicht moeten kunnen houden op de bedrijfsvoering. Hij gaat niet zover dat er regeringsvertegenwoordigers (ambtenaren) in de directie zouden moeten zitten.
De minister kwam tegemoet aan de P.v.d.A. door het volgende toe te zeggen: het Nederlandse karakter van het bedrijf is gegarandeerd om-dat de aandelen op naam alleen verkocht mogen worden aan Neder-landers en als dat niet mogelijk is aan de Staat. Een vertegenwoor-diger van de regering zal een plaats krijgen in de raad van commis-sarissen. Deze toezegging zal voldoende zijn, want er is in de kamer een meerderheid voor het project. Het zal dus wel bij één commissa-ris blijven in ruil voor die 21 miljoen gulden.

2 juni 1954

Het gaat slecht met de katholieke kerk of het gaat slecht met de K.V.P., want de Nederlandse bisschoppen hebben het nodig geacht katholieken te verbieden lid te zijn van de P.v.d.A. Wie zich niet aan dit verbod houdt wordt gestraft met weigering van de heilige sacra-menten en kerkelijke begrafenis. Nou ben ik gelukkig atheïst, maar ik kan me voorstellen dat je je als katholiek niet prettig voelt bij dit soort maatregelen. Wat zou God er nou van denken?

7 april 1954

Het gaat goed met de Nederlandse economie. Werkloos zijn alleen mensen die net ontslagen zijn en nog geen nieuw werk hebben gevon-den en de beroepswerklozen. Als we die beide groepen buiten be-schouwing laten is er in Nederland nu volledige werkgelegenheid. Iedereen die wil werken, kan werken.
Dat is mogelijk omdat de Nederlandse overheid de lonen kunstmatig laag houdt. Daardoor zijn onze producten op de wereldmarkt goed-koop en kunnen ze makkelijk verkocht worden. En zelfs met die lagen lonen groeit voor ons de welvaart, al is het langzaam.
De werkgevers zijn echter niet tevreden. Omdat de lonen vastliggen kunnen ze arbeiders die extra presteren geen extra loon geven. Daar-door is de arbeidsproductiviteit niet zo hoog als wel mogelijk zou zijn. Daarbij komt nog dat in de seizoensarbeid meer te verdienen valt, zodat mensen soms een vaste baan laten voor wat ze is en over-stappen naar dergelijk tijdelijk werk. Mocht men na afloop geen nieuw werk vinden dan kan men altijd nog terecht bij de wachtgeld- en werkloosheidsverzekering.
Kortom, enerzijds wil men de lage-lonen-politiek wel loslaten, maar anderzijds ziet men ook wel in dat dat de prijzen zal opdrijven en de omzet verlagen. Dus wat willen de werkgevers en de economen: geen volledige werkgelegenheid, minder zekerheden in de vorm van werk-loosheidsverzekeringen en meer vrijheid bij het vaststellen van de loonshoogte. Op de vakbeweging wordt een beroep gedaan de rede-lijkheid van deze wensen in te zien. Anders zouden onze welvaart en werkgelegenheid in gevaar komen.
Dus om de werkgelegenheid te redden, moeten er meer werklozen komen; om voor iedereen de welvaart te verhogen, moeten sommige mensen meer verdienen; om de mensen met plezier naar hun werk te laten gaan moeten de werkloosheidsverzekeringen afgeschaft wor-den. Geniaal!