14 april 1961

Youri Gagarin heeft verteld over zijn reis door de ruimte. Hij had vanuit zijn voertuig de door de zon verlichte kant van de aarde heel goed kunnen zien. De continenten, eilanden, grote rivieren en water-vlakten waren eenvoudig waar te nemen. Boven Rusland had hij zelfs weilanden van bouwland kunnen onderscheiden. Dit natuurlijk dank-zij de grootte van de kolchozen.
De maan had hij niet gezien, maar wel had hij geconstateerd dat de zon en de sterren veel helderder waren dan op aarde. De gewichtloos-heid die in het heelal heerst had hem geen problemen bezorgd. Hij kon zich juist heel eenvoudig bewegen omdat armen en benen niets wogen. Losse voorwerpen zweefden door de cabine en hij hing zelf ook in de lucht. In die toestand was hij nog in staat geweest aanteke-ningen te maken in zijn notitieboekje. Ook met eten en drinken had hij niet veel moeite gehad.

Hoe hij de start heeft ervaren vertelde hij niet, maar ik kan me voor-stellen dat je zo ongeveer plat gedrukt wordt door de enorme versnel-ling die de raket nodig heeft om de aarde te verlaten. Gagarin juichte natuurlijk het vaderland toe, maar zei ook dat er in de ruimte ruimte genoeg was voor iedereen. Laten we hopen dat het zo is.

13 april 1961

Terwijl Winschoten 35 woningwetwoningen toegewezen heeft gekre-gen en het proces tegen Adolf Eichmann begonnen is, hebben de Russen Youri Gagarin (27) de kosmos ingeschoten. Werner von Braun is spinnijdig: volgens hem hadden ze het al alleen maar gedaan om indruk te maken op de Afrikaanse landen. Kennedy, de nieuwe Amerikaanse president, was iets rustiger en feliciteerde de Russen.

Gagarin heeft 1 rondje om de aarde gemaakt en is daarna veilig ge-land. Zijn commentaar gedurende de vlucht was zakelijk, maar daar-door juist ontroerend. Vlak voordat de 'Wostok' in zijn baan om de aarde zou komen, merkte hij op dat de aarde in nevel gehuld was. Boven Zuid-Amerika aangekomen voelde hij zich naar eigen zeggen goed. Hij vloog toen op een hoogte van 200 km met een snelheid van 8 km per seconde. "Ik kijk naar de aarde. Het zicht is goed. Ik kan u goed verstaan. (...) Ik kan alles zien. Sommige stukken gaan schuil achter stapelwolken. (...) Ik vlieg verder. Alles is normaal. Alles functioneert goed. Ik ga voort op mijn weg. (...) Ik voel me goed en vrolijk. De vlucht gaat door. Alles gaat goed. De machine werkt normaal." Dat zijn de mededelingen van de eerste mens die de aarde vanuit het heelal heeft gezien. Er valt niets aan toe te voegen, lijkt mij.

18 maart 1961

Nozems. Ze duiken overal op en de sociologen hebben er zich en masse op gestort. Het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Weten-schappen heeft een conferentie gewijd aan deze onbewuste revolu-tionairen.

Mr. dr. P.H. de Vries, secretaris van de Stichting Evangelisch Herstel en Opbouw, heeft op die conferentie weer eens laten zien waar het in Nederland allemaal om draait: de middelmaat. De nozem verdomt om aan dat spel mee te doen. Hij geeft zijn geld uit voor zijn of haar eigen genoegen (er zijn ook meisjes-nozems): kleding, motoren (zul-len wel brommers zijn), de kapper wordt door een deel van de meis-jes twee keer per week bezocht. Dat laatste geldt natuurlijk alleen voor de werkende jeugd (ze geven dus hun eigen geld uit), maar ook de jongens en meisjes die nog op school zitten geven hun zakgeld uit aan kleding en brommers.
Gelukkig, ik parafraseer nog steeds, zijn er twee soorten nozems: de weekendnozem en de ook-door-de-week-nozem. De eerste is in prin-cipe een keurig mens, maar op zaterdagavond verandert hij of zij in een nozem. Op zondagmorgen is dat echter weer voorbij. Met die kinderen zal het wel goed komen. De full-time nozems zijn echter andere koek: zij lopen ook door de week in opvallende kleding en zullen zich tot criminelen ontwikkelen. Het zijn "jongens van de vlak-te". Ze zijn afkomstig uit de ongeschoolde arbeidersklasse. Volgens mr. dr. De Vries zijn deze nozems niet in staat tot abstract denken, niet tot rederen, ja soms zelfs helemaal niet tot enige vorm van denk-arbeid. Men heeft ze op school met veel moeite rekenen, lezen en schrijven geleerd, maar het niveau van het denken hebben ze niet bereikt. Exacte kennis hebben nozems al helemaal niet. Kortom: een soort Neanderthalers.
Na deze zogenaamde beschrijving komt De Vries met een hele serie verwijten die mijns inziens een veel betere beschrijving van het fenomeen vormen. Nozems zijn nihilistisch, anti-clericaal, hebben een gebrek aan manieren, smaak en persoonlijkheid en hangen geen enkele ideologie of religieuze overtuiging aan. Daardoor assimileren ze niet en blijven ze buiten de maatschappij staan.

Vanuit die positie, dat is mijn analyse, hebben ze een visie op de samenleving die de waarheid na aan de huid ligt. De economie wil hen niet, dus hoeven ze de economie niet. De voortdurende dreiging van een atoomoorlog geeft hen de gedachte dat het er allemaal niet zo-veel toe doet. Een nozem protesteert door zijn of haar gedrag, kle-ding en gewoonten tegen een maatschappij die niets te bieden heeft. Daar helpen ook mooie praatjes over de rol van ouders, opvoeders, clubhuizen en over het brengen van offers echt niet tegen.

9 maart 1961

De smog van Londen, waarbij duizenden mensen om het leven kwa-men door luchtvervuiling, kunnen wij hier ook verwachten.
Van wie horen we dat? Niet van de inspectie van de Volksgezondheid. Nee, het moet komen van de mensen die denken geld te verliezen als de vervuiling zo doorgaat. De boeren.

Het Landbouwschap stelt dat het agrarische bedrijf grote schade ondervindt van giftige stoffen en van stof- en roetdeeltjes in de lucht. Ook wordt, aldus het Landbouwschap, de geestelijke en lichamelijke volksgezondheid ernstig bedreigd door de gevolgen van de steeds verder gaande industrialisatie. Aangezien er geen wetgeving is om de vervuiling aan banden te leggen, stellen de boeren voor de hinderwet zo te wijzigen dat op korte termijn ingrijpen mogelijk wordt.

Wat ik mij afvraag: wie zal het schoonmaken en schoonhouden (!) betalen? Wij soms?

1 maart 1961

In het kader van het werkgelegenheidsbeleid wil de regering het hypotheekkantoor in Winschoten sluiten en het personeel overplaat-sen naar Groningen. Het argument is dat het kantoor te klein is. Met dat kantoor verdwijnt tegelijkertijd het kantoor der registratie en suc-cessie.
Het argument dat de staatssecretaris gebruikt is te belachelijk voor woorden. Er is op het kantoor zoveel werk dat ambtenaren uit Gro-ningen hier gedetacheerd zijn omdat de twintig man personeel de za-ken anders niet af kunnen handelen. Het gebouw zelf is zeker niet te klein, want een deel ervan wordt onderverhuurd. Ook uit het oog-punt van kostenbeheersing is het een merkwaardig besluit omdat de verhuizing een kostbare verbouwing van het kantoor in Groningen noodzakelijk maakt.

De enige logica die ik achter het beleid kan ontdekken is centralise-ring. Dat dat duur is en ten koste gaat van de regio's is blijkbaar van ondergeschikt belang.

23 februari 1961

Gedeputeerde Staten van Groningen hebben geen goedkeuring ver-leend aan het plan de Venne door te breken naar de Emmastraat. Misschien blijft het hart van Winschoten dan toch nog gespaard. De gemeente gaat in beroep bij de Kroon.
Een minder belangrijk item van de gemeenteraadsvergadering was de naam van de rotonde die in de plaats van het kolkje is gekomen (aan het begin van Langestraat, Venne en Engelstilstraat). Het wordt Ol-dambtplein. Erg origineel.

23 februari 1961

Televisie is niet alleen duur in de aanschaf, maar ook in de productie. Toch hebben al 800.000 mensen in Nederland een t.v. Zij konden onlangs kijken naar de duurste televisieproductie ooit gemaakt in Ne-derland: de VARA zond de Dreigroschenoper uit met in de hoofdrol Joop Doderer. De vraag is natuurlijk - je woont in Nederland of je woont er niet - wie gaat dat betalen?
De regering stelt voor reclame toe te laten op de t.v. Dit vanuit de gedachte dat reclame van grote betekenis is voor het economisch leven. Een weinig krachtig argument. Blijkbaar is goed dat wat goed is voor de economie.
Men stelt het zich als volgt voor. Er komt een afzonderlijk zendernet, met afzonderlijke programma's. Een nog onbekende organisatie zal de programma's op deze zender mogen gaan maken; dat kan de NTS zijn, maar ook andere concessionairs zijn mogelijk.
Deze concessionair zal rekening moeten houden met de culturele taak van de tv. Een door de overheid te benoemen lichaam zal daar zal toezicht op houden. Deze organisatie moet ook de reclame-boodschappen zelf in de gaten houden. Reclame mag niet meer dan 10 % van de zendtijd in beslag nemen. Tenslotte wil men dat de winst ten goede komt aan het hele televisiebestel.
Het klinkt allemaal mooi en aardig, maar reclame op de t.v. is toch wel wat anders dan in de krant of in tijdschriften. Daar sla je de adver-tenties gewoon over; bij de t.v. zal dat niet zo makkelijk gaan. Je moet dan naar het apparaat toelopen en overschakelen naar een andere zender. Maar je weet natuurlijk niet wanneer de reclame afgelopen is, zodat je te laat terugschakelt. Het resultaat zal zijn dat je gedwongen wordt advertenties in je op te nemen.

11 februari 1961

Ik kan niet kiezen. Moet ik nou eerst vertellen over het begin van het heelal, of eerst over het aantal in Winschoten te bouwen woningen? Ze hebben namelijk ontdekt - of is het bedacht? - dat het heelal met een explosie is ontstaan. Hoezo onstaan, denk ik dan. Wat is er dan geëxplodeerd? Er moet toch eerst iets zijn voordat het kan ontploffen. Maar als dat zo is, dan kan toen het heelal niet ontstaan zijn. Dus toch maar eerst de woningbouw.
De provincie Groningen heeft van de regering maar weinig bouwvolu-me toegewezen gekregen: 1070 woningwetwoningen en 1030 premie-woningen. In totaal dus 2100, wat op 67.500 voor heel Nederland niet veel is (iets meer dan 3 %). Als je dan ook nog ziet dat 560 van die woningen bestemd zijn om krotten te vervangen, dus geen nieuwe woonruimte scheppen, dan blijven er eigenlijk maar 1540 nieuw-bouwwoningen over. Winschoten heeft daarvan 29 gekregen, waar-van 24 (!) ter vervanging van 'onbewoonbaar verklaarde woningen'.
In voorgaande jaren waren die cijfers 50 (waarvan 6 ter vervanging) en 30 (11 ter vervanging). Dus royaal is het kabinet voor ons bepaald niet geweest. In reactie op dit soort praktijken heeft de Winschoter Industrie-Woningbouw besloten op korte termijn 160 woningen te bouwen. Op die manier komt er tenminste schot in de zaak.
Het heelal. Wat hebben ze nu ontdekt? Met behulp van radiotelesco-pen, dat zijn telescopen die niet het licht bekijken maar naar geluid luisteren, heeft men vastgesteld dat alle sterrenstelsels zich naar de buitenste rand van het heelal bewegen. Als je dan teruggaat in de tijd, hebben de stelsels, althans volgens de theorie, een gemeenschap-pelijk beginpunt gehad. Dat punt ligt miljoenen jaren in het verleden. Men denkt dat een explosie het begin is geweest omdat de stelsels met grote snelheid van het centrum af bewegen; en des te meer naar de rand, des te groter de snelheid. De stelsels die het verst weg zijn, bewegen bijna met de snelheid van het licht. Die hebben dus blijkbaar de grootste klap gekregen. Omdat het heelal door de uitdijing blijft groeien, verwacht men dat het in de toekomst zo groot zal worden dat het uiteen zal scheuren. Erg veel zorgen hoef we ons daar overi-gens niet over te maken: het gebeurt pas over honderden miljoenen jaren.

26 januari 1961

Men heeft blijkbaar nog niet zijn bekomst van de pogingen de ver-makelijkheidsbelasting voor bioscopen te verlagen. Deze keer ging de gemeenteraad, op verzoek van de bioscoopexploitanten, opnieuw accoord met een dergelijke verlaging. Om de begroting wat te ontzien geldt de verlaging deze keer alleen voor cultureel gekeurde films.
Er waren nog wat andere puntjes in de gemeenteraad die aandacht vereisen: de muziekschool en de vuilnisemmers. Wat in het werke-lijke leven gaat het vaak om de details.
De muziekschool wordt een gezamenlijk project van de gemeenten Beerta, Finsterwolde, Midwolda, Nieuweschans, Nieuwolda, Oude Pekela, Scheemda, Wedde en Winschoten. Al deze gemeenten gaan de muziekschool subsidiëren. De docenten krijgen op deze manier de ambtenarenstatus en het voorlopige bestuur de zekerheid dat het geld voor de organisatie er komt. Bovendien wil men vastleggen dat gemeenten zich niet zonder meer uit het bestuur van de muziek-school kunnen terugtrekken en op die manier de andere gemeenten kunnen opzadelen met de kosten. Met dat voorstel is de gemeente-raad hier accoord gegaan.
De vuilnisbakken. Men schat dat die ongeveer 10 jaar mee gaan. De vorige lading was gratis ter beschikking gesteld van de bevolking, maar nu wil de gemeente er toch geld voor zien. De precieze invulling van die wens had natuurlijk weer veel voeten in aarde. B&W stelden voor dat bij vervanging f 2,50 zou moeten worden betaald; wanneer de emmer aan vervanging toe is voor dat de tien jaar zijn verstreken zou bovendien per jaar f 1,- extra op tafel moeten komen. Op die manier wil men stimuleren dat men zuinig is op zijn bak.

De CPN bij monde van de heer Striezenau zag er een verkapte ver-hoging van de reinigingsrechten in. Hij stelde voor de vergoeding van f 2,50 te vervangen door een waarborgsom van dezelfde grootte. Als de emmer na tien jaar versleten is, wat bij normaal gebruik valt te verwachten, dan krijgt men zonder verdere kosten een nieuw exem-plaar. De beslissing erover is niet gevallen: de zaak ligt nu bij een commissie.

3 januari 1960

Het afgetreden kabinet had nog een verrassing voor ons: het is weer aangetreden. De Gaay-Fortman heeft de A.R.-fractie en minister Van Aartsen zo ver gekregen dat ze accoord gaan met een verhoging van het aantal premie- en woningwetwoningen met 2500, in plaats van 5000. Er worden nu dus in totaal 67.500 woningen gebouwd. Geweldig, die politiek!

23 december 1960

Het kabinet had nog een mooie kerstverrassing voor ons: het is afge-treden. Anderhalf jaar heeft De Quay er gezeten als minister-presi-dent.
Minister Van Aartsen wilde niet instemmen met een motie waarin het aantal premie- en woningwetwoningen werd verhoogd van 65.000 naar 70.000. De motie was van regeringspartij A.R. en werd behalve door de oppositie ook ondersteund door de C.H.U. die eveneens in de regering zit.
Van Aartsen hield zijn poot stijf omdat hij vreest dat door grootse bouwplannen de prijzen van huizen en dus van huren omhoog zullen schieten. Er zal immers door dezelfde bedrijven met dezelfde hoe-veelheid arbeidskrachten meer gebouwd moeten worden. Voeg daar-aan toe dat in de vrije sector ook veel gebouwd wordt en het risico is te groot dat volkshuisvesting niet meer te betalen zal zijn. Daar zullen juist de huurders van de goedkope huurwoningen het slachtoffer van worden. Dat zijn beleid de woningnood niet snel oplost beschouwt Van Aartsen als de prijs die betaald moet worden voor de lagere kosten.

Burger van de PvdA strooide wat zout in de wond door voor de VARA-microfoon te verklaren dat het experiment met een buitenpar-lementair kabinet, want zo was het kabinet De Quay anderhalf jaar geleden gepresenteerd, mislukt was. Zo houdt Burger het gezellig.

21 december 1960

Hij heeft er geen spijt van. Volgens Eichmann is spijt is iets voor kinderen. Ik weet niet of dat klopt, maar in het licht van zijn misdaad is het al of niet hebben van spijt nauwelijks van belang. Hoe kun je spijt hebben over de moord op 6 miljoen mensen? Het woord 'spijt' kan toch nooit de enormiteit van deze misdaad omvatten!
De lange arm van de Israëlische geheime dienst heeft de man opge-pakt in Argentinië, waar nog wel veel meer nazi's zullen zitten. De joodse staat heeft de doodstraf niet afgeschaft, omdat men de moge-lijkheid van vergelding op oorlogsmisdadigers open wilde houden. Eichmann wordt dus opgehangen. Maar voor die tijd gunt hij ons nog een blik in zijn merkwaardige, typisch Duitse (?), denkwereld.
De moord op de joden had hij enkel en alleen georganiseerd omdat hij bevel daartoe had gekregen van zijn superieuren. Hij nam enige afstand van zijn handelen, maar niet omdat hij tot inzicht was geko-men in de misdadigheid van zijn handelen, integendeel. In zijn ogen bestaat de beoordeling van zijn handelen als misdadig alleen omdat Duitsland de oorlog verloren heeft.
Hij beschouwt zichzelf niet meer als nazi, maar hij heeft er ook nog geen afstand van genomen. "Ik geloof niet meer dat ik datgene zal aanhangen wat ik heb aangehangen."
Op een manier die voor ons niet begrijpelijk is scheidt Eichmann zijn eigen gedrag van zijn mening daarover. Hij doet alsof het aanhangen van het nazidom een gebeurtenis is die je overkomt, waar je niet verantwoordelijk voor bent. Blijkbaar heeft hij na de oorlog geleerd dat dat een niet geheel juiste voorstelling van zaken is. "Ik moest bevelen uitvoeren. Wanneer het mijn taak was geweest dergelijke bevelen te geven, had ik het niet gedaan". Moreel corrupt, dat is het woord.

20 december 1960

Het is rampentijd. Eergisteren zijn boven New York een DC-8 straal-vliegtuig van United Airlines en een Constellation van Transworld Airlines in slecht weer (sneeuwstormen) tegen elkaar gevlogen. De DC-8 stortte neer op Brooklyn waar een huizenblok instortte, een tweede in brand vloog, net als alle in de buurt geparkeerde auto's. De Constellation belandde op Staten Island. Dat is blijkbaar onbewoond, want er wordt in de krant niets vermeld over geraakte gebouwen, auto's of fabrieken. Wat zou er trouwens gebeuren als zo'n ding op een kerncentrale viel? Aanvankelijk had één van de 128 passagiers de ramp overleefd, maar deze overleed gisteren alsnog. Omdat op de grond ook nog eens negen mensen dodelijk gewond raakten, zijn in totaal 137 mensen overleden.
Dat was ramp nr. 1.
Ramp nr. 2 was een ongeluk met een Convair van de Amerikaanse luchtmacht. Deze is gisteren neergestort op het centrum van Mün-chen. Hij raakte daarbij een kerk en een tram. Er vielen 49 doden: alle inzittenden van het vliegtuig (20 mensen) en 29 trampassagiers. De bestuurder van de tram, waarvan de aanhangwagen werd geraakt, hoorde een knal en zag vervolgens een felle lichtflits. Hij dacht eerst dat er iets mis was met de bovenleiding, maar toen hij achterom keek zag hij dat de wagen achter hem in brand stond.

Ramp nr. 3 was wederom in New York. Op het bijna voltooide vlieg-dekschip Constellation werd met een vorkheftruck per ongeluk het mondstuk van een tank met kerosine afgereden. De kerosine stroom-de over het dek, zakte vervolgens naar een lager gelegen verdieping waar men aan het lassen was. Daar ontvlamde de vloeistof en binnen korte tijd stond de hele boel in lichte laaie. Op dat moment bevonden zich 4200 (!) mensen aan boord. De meesten redden zich door over-boord te springen. Anderen verlieten het schip via de loopplanken en een aantal werd met behulp van een hijskraan van het schip getild. De brandweer heeft, in asbestpakken en voorzien van rook- en gasmas-kers, ook nog mensen uit het schip gehaald. Zeven uur nadat de brand begon werden nog steeds klopsignalen uit het ruim gehoord. Er waren toen dus nog levende mensen aan boord. Tot nog toe zijn er vijftig doden, maar men verwacht dat het er honderd zullen worden.

26 november 1960

Tijdens de Spaanse Burgeroorlog werd in de Republiek het geven van fooien als een vernederend gebaar beschouwd. Dat standpunt is nu ook doorgedrongen tot de Nederlandse kapperswereld.
Tot nu was het gebruik dat de degene die je geknipt of geschoren had een fooi kreeg. Als een persoonlijk extraatje zeg maar. Dat is met ingang van volgende week maandag verboden. Alle kappers in loon-dienst hebben een loonsverhoging van 15 % gekregen, alle kapsters een loonsverhoging van 10%. Het verschil is natuurlijk idioot: waar-om zou een kapster minder moeten verdienen dan een kapper? Maar dat probleem speelt in veel meer bedrijven.
Wat verdient een kapper, zul je vragen. Nou ik kan het je precies zeg-gen: het basisloon is f 76,80 per week plus 10 % van de eigen omzet. Daar kunnen de volgende toeslagen bij komen: f 4,- voor de huur; f 9,- voor het bezit van de brevetten a, b en c.

De kappersbedrijven verzoeken het publiek geen fooien meer aan te bieden, omdat men daarmee het personeel in moeilijkheden brengt. Zij moeten fooien weigeren, wat onaardig overkomt, of kunnen alleen maar stiekem accepteren, wat hen in moeilijkheden brengt met hun baas.