20 juli 1961

Je houdt het niet voor mogelijk, maar eindelijk is er een definitief besluit gevallen over de vermakelijkheidsbelasting voor de Winscho-ter bioscopen: de gemeente heeft toestemming gekregen deze te verlagen. "Blij dat we hebben volgehouden" was het commentaar van verschillende raadsleden.
Verder werd in de gemeenteraad gesproken over de oprichting van een stichting Algemene Muziekschool Oost-Groningen. Men verleen-de daaraan zijn goedkeuring.
Een affaire die ook al jaren speelt is de aanleg van een rioolwater-zuivering aan de Hoorntjesweg (bij het Winschoterdiep). B&W heb-ben toestemming gevraagd daarover onderhands te mogen onder-handelen met een door de gemeente te selecteren aantal plaatselijke aannemers. Ook daarmee ging de raad akkoord: men was blij dat er eindelijk iets ging gebeuren aan de kwaliteit van het water, omdat ook de sloten al vervuild begonnen te raken.
Verder is er geld beschikbaar gesteld aan de brandweer voor de aan-schaf van een ladderwagen en wordt er een straataanlegbelasting in-gevoerd. Wat dat precies is is mij niet duidelijk geworden, maar hopelijk heb ik er nooit iets mee te maken.
Iets geheel anders is het bericht dat er in Winschoten een tehuis komt voor chronisch zieken. Het komt op de plaats van het oude werkhuis (waar ze vroeger de arme oudjes in stopten, mannen en vrouwen gescheiden): aan de Achtermolenhornderstraat. Het nieuwe gebouw wordt groot genoeg voor ruim honderd patiënten.

Dat moet voldoende zijn voor Winschoten en omgeving omdat men schat dat er één bed nodig is per vijfhonderd inwoners. Er komen 50 mensen te werken, waarvan 37 intern kunnen wonen op een nieuw te bouwen zusterflat. De verpleegkosten worden geschat op f 14, - per dag per persoon.

19 juni 1961

Het zou me niet verbazen als de Fransen het hadden ingevoerd: het Arbeidsbureau. Een poging tot bemiddeling tussen mensen die werk zoeken en mensen die werk aan te bieden hebben.
Ik ben blij dat ik nooit iets te maken heb met deze organisatie, want het lijkt me nogal een bedillerig zootje. Zij bepalen welk werk jij hebt te doen.
Maar als je via hun werk krijgt, is het vast werk. En daar ligt nu net een gat in de markt want niet al het werk is vast werk. Behalve sei-zoensarbeid, in de landbouw wel bekend, heb je natuurlijk ook nog invalwerk voor mensen die meer of minder langdurig ziek zijn, tijde-lijk werk (in de bouwvak bijvoorbeeld) en er zal nog wel meer zijn waar ik geen zicht op heb.
Men lost deze kortdurende spanningen op de arbeidsmarkt tegen-woordig op door arbeiders uit te lenen: iemand werkt bij een bedrijf dat het tijdelijk minder druk heeft en wordt door zijn baas uitgeleend aan een bedrijf waar het extra druk is. Die praktijk wordt binnenkort aan banden gelegd.
Het bleek dat een en ander gepaard ging met overtreding van allerlei soorten wetgeving: er wordt zwart betaald, veiligheidseisen worden minder in het oog gehouden, vervoersvoorschriften worden ontdo-ken. Alleen bedrijven met een vergunning van de arbeidsinspectie of het arbeidsbureau (zij liggen nog met elkaar in de clinch) zouden nog mensen mogen uitlenen.

Geheel duidelijk is het mij nog niet: wil men nu speciale uitleen-bedrijven in het leven roepen? En moeten die bedrijven dan ook nog iets verdienen aan het werk van de uitgeleenden? Ik weet niet of Sociaal Economische Raad, van wie al dit fraais komt, daar al over nagedacht heeft. Het lijkt mij echter ongewenst dat een mens twee keer uitgebuit wordt.

2 juni 1961

De Winschoter gemeenteraad heeft ook weer eens vergaderd. Er komt hier een sporthal en de flats aan de Hortensiastraat en de Tulpstraat krijgen een centraal antennesysteem. Op die manier wordt de gebouwen niet ontsierd door een woud van antennes. De finan-ciering ervan is een beetje raar, zoals de CPN terecht opmerkte, want elke bewoner betaalt per maand een dubbeltje ongeacht of hij of zij gebruik maakt van het systeem. Wie het wel gebruikt betaalt een kwartje. De gemeenteraad was van mening dat die enige manier was waarop men kon voorkomen dat een 'mastbos van alsmaar andere antennes' op de daken van de flats zou worden gebouwd.
Iets van niet minder belang is de uitbreiding van de melkfabriek bij het sterrebos. De capaciteit van de melkontvangst zal verdubbeld worden en er komen een nieuwe botermakerij, nieuwe werkplaatsen en garages, schaft- en kleedlokalen, garages met daarboven poeder-pakhuizen (melkpoeder zeker), nieuwe kantoren en een woning voor de directeur. Op dit moment komt er per jaar 16 miljoen kilo melk binnen, dat wordt in de toekomst 26 miljoen, dus met een verdubbe-ling van de capaciteit kan men weer een tijdje vooruit. Sympathiek is ook dat de bebouwing onderhands wordt aanbesteed aan plaatselijke aannemers. Koopt Winschoter waar!

25 mei 1961

Al een tijd niets meer gehoord over de scholen in Amerika: gaan ze daar nu wel gemengd naar school of niet. Niet dus.

Om de strijd weer wat op te krikken hebben ze een nieuw actiemiddel bedacht: met een autobus naar een busstation en daar iets te eten bestellen in het cafetaria dat alleen voor blanken is. Een dergelijke provocatie kan de orde natuurlijk niet op zich laten zitten en ieder-een wordt gearresteerd. Het gevolg: publiciteit en gerechtelijke uit-spraken over de grondwettelijkheid van de rassenscheiding.
De eerste bussen vertrokken uit Montgomery (Alabama) en werden tot de grens van Mississippi begeleid door militairen: in de bus met de bajonet op het geweer, buiten de bus in jeeps. Vanaf de grens ging de eerste bus onbewaakt verder tot Jackson. Daar stapten de vrij-heids-rijders uit (9 zwarte mannen, 2 zwarte vrouwen en een blanke man) en betraden de wachtkamer van het busstation om iets te be-stellen. Bij binnenkomst werden ze door de wachtende politie meteen gearresteerd wegens 'ordeverstoring, ongehoorzaamheid aan een ambtenaar en poging tot uitlokking van een opstootje'.

Aan de aanklacht kun je zien dat het apartheidsbeleid niet in de wet gefundeerd is. Men moet zich op verstoring van de orde beroepen om de mensen te arresteren, niet op het overtreden van wetten die betrekking hebben op de segregatie.

Er is per persoon een borgstelling van 1500 dollar vastgesteld: 500 per overtreding.

Wat een gevoel voor humor heeft de burgerrechtenbeweging toch en hoe weinig vinden we daarvan terug bij de Amerikaanse overheid.

3 mei 1961

Dat atheïsten in Nederland gediscrimineerd worden is misschien niet algemeen bekend. Maar dienstplichtigen worden er dagelijks mee geconfronteerd, net als mensen in inrichtingen, ziekenhuizen e.d. Dominees en pastoors hebben in dergelijke instituten een eigen post om hun diensten te verlenen, maar mensen die niet in God geloven moeten zich zelf maar zien te redden. Het is niet zo belangrijk, maar het schetst wel de sfeer in ons land. Het humanisme wordt eigenlijk beschouwd als een tweederangs levensovertuiging.
Gisteren is een eerste stap genomen om aan deze toestand een einde te maken. De Tweede Kamer heeft namelijk een amendement van de PvdA aangenomen waardoor minderjarigen die in rijksinrichtingen zijn opgenomen de gelegenheid krijgen om behalve aan godsdienst-onderwijs ook deel te nemen aan bijeenkomsten onder leiding van geestelijke verzorgers vanwege de door de minister toegelaten ge-nootschappen op geestelijke grondslag. In normaal Nederlands: het Humanistisch Verbond krijgt in deze inrichtingen bijna dezelfde status als de kerken.

Dit kleine wonder kon alleen plaatsvinden omdat een aantal kamerle-den van de christelijke partijen ontbraken. De stemverhouding was 64 tegen 59. Voor het amendement waren PvdA, VVD, CPN en PSP, de rest van de kamer was tegen. De CHU was zo pissig dat ze in reactie op het aannemen van het amendement tegen de wet stemde waar het amendement aan werd toegevoegd, hoewel de betreffende minister van de CHU was.

27 april 1961

Vooruitlopend op een algehele arbeidstijdverkorting hebben veel gemeenten al besloten hun personeel nog maar vijf dagen per week te laten werken. Zo ook Winschoten. De werkweek wordt tegelijkertijd teruggebracht van 48 naar 45 uur. Een kleine, maar belangrijke stap op weg naar minder werk en meer leven.
Voor de bewoners van de lanen in het St. Vitusholt was niet minder belangrijk het besluit om deze lanen te gaan asfalteren. Het zijn nu puinwegen. Dat asfalteren kon goedkoper omdat ook de weg door St. Vitusholt, die weg noemen wij ook St. Vitusholt, ook geasfalteerd wordt. Dat kon mooi in één keer door.

26 april 1961

Volgens mij stelde die hele opstand in Algerije geen fluit voor. Ei-genlijk hebben de opstandige troepen zich zonder noemenswaardig verzet over gegeven. Nou eens kijken wanneer De Gaulle zijn dictato-riale bevoegdheden opgeeft.

24 april 1961

Wat zat ik enkele dagen geleden nog schamper te doen over Zuid-Amerika? In Frankrijk kunnen ze er ook wat van. Kwam er bijna ein-delijk een einde aan de oorlog in Algerije, pleegt een deel van het Franse leger daar een staatsgreep. Ze willen dat het land bij Frank-rijk blijft. Wat de Franse overheid daarvan denkt, interesseert deze militairen blijkbaar niet.
De staatsgreep was gisteren. De opstandige troepen zijn bezig Algerije in hun macht te krijgen. Ze worden gesteund door Algerijnse Fransen die het land niet willen verliezen. President De Gaulle heeft op de ge-beurtenissen gereageerd door op grond van artikel 16 van de grond-wet zichzelf dictatoriale macht te geven. Dat verschaft hem de moge-lijkheid snel en effectief in te grijpen.

Men is niet alleen bang voor nieuwe grote problemen in Algerije, men is ook voorbereid op militaire acties in Parijs zelf. Parachutisten zouden vanuit Algerije met vliegtuigen kunnen proberen aanslagen te plegen om De Gaulle of op regeringsvertegenwoordigers. Ja, ze zouden een poging tot een staatsgreep kunnen doen. Het is 1961.

21 april 1961

In zekere zin is Adolf Eichmann een exponent van de trias politica. Of beter, gezien het feit dat er geen onafhankelijke rechtspraak was in Nazi-Duitsland, van de duos politica. Ik maak de term maar naar analogie van tria ('drie' in het latijn).

De splitsing van de staat in wetgevende en uitvoerende macht heeft hij in zichzelf gereproduceerd. Wetgeving, in de zin van persoonlijke verantwoording, is voor hem privé. In zijn openbare bestaan behoor-de hij enkel en alleen tot de uitvoerende macht. Daarom is zijn eigen mening over zijn werk voor hem van geen belang: hij hoefde slechts de opdrachten van de wetgever uit te voeren.
Uit alles wat hij tot nu toe tijdens zijn proces heeft gezegd blijkt dat hij opgelucht was niet verantwoordelijk te hoeven zijn voor de gevol-gen van zijn werk. Toen hij van Heydrich hoorde dat Hitler de uit-roeiing van de joden had bevolen, was zijn reactie: "Zo'n wrede oplossing was nooit bij mij opgekomen."
Hij vindt zichzelf geen jodenhater of anti-semiet. Aan de vernietiging van de joden deed hij enkel mee omdat hij gehoorzaam was: "Ik nam onvrijwillig deel aan de door Hitler bevolen uitroeiing der Europese joden. Maar ik heb mijn werk gedaan omdat ik mijn hele leven aan kadaverdiscipline was gewend. (...) Sinds mijn jeugd heb ik geleerd te gehoorzamen. Bij de SS was het gehoorzaamheid zonder voorbe-houd."
Geconfronteerd met het feit dat hij er voor had gezorgd dat de uni-versiteit van Straatsburg voor rassenonderzoek skeletten aangele-verd kreeg uit Auschwitz zegt hij: "Ik zou toch vrij zijn geweest van elke verantwoordelijkheid want krachtens de eed die ik heb afgelegd was ik verplicht mijn plicht te doen en te gehoorzamen."
Eichmann is de uitvoerende macht pur sang. Hij wil niet meer zijn dan een radertje in de machine. Dat is een houding die je in elk staats-apparaat tegenkomt, ook bij ons.
Merkwaardig genoeg kunnen humanistische waarden in een staat alleen stand houden dankzij de kleine corruptie. Alleen als een ambte-naar zijn persoonlijke oordeel over concrete gevallen combineert met de regels die voor algemene gevallen zijn uitgedacht, alleen dan kan er sprake zijn van overheidshandelen dat in overeenstemming is met de menselijke waardigheid.

Dat wil niet zeggen dat alle kleine corruptie goede corruptie is. Maar zonder een dergelijk schemergebied kan geen enkele staat op een menselijke manier functioneren. Kleine corruptie schept binnen de structuren van de staat ruimte voor een menselijke samenleving. En voor de ambtenaar: persoonlijke verantwoording. En daaraan ont-brak het in nazi-Duitsland (en in Stalinistische Rusland).

Iets geheel anders. Een invasie van Cuba is door de troepen van Castro afgeslagen. Kennedy heeft een toespraak gehouden waarin hij stelt dat hij het eiland niet zomaar aan de Russen zal overlaten.

Merkwaardig is dat er op het eiland nog een Amerikaanse marine-basis is. Dat zijn zaken die ik nooit zal begrijpen. Worden wij nu verneukt, en spelen alle grote landen onder één hoedje, of durven de Cubanen die laatste paar Amerikanen niet van het eiland te gooien. Joost mag het weten.

19 april 1961

Nergens heeft de politiek zo zeer de vorm van een klucht als in Zuid-Amerika. Regeringen volgen elkaar in hoog tempo op, de militairen bemoeien zich overal mee, en de mensen zijn arm. Van democratie is geen sprake, zelfs niet in de beperkte mate waarin wij over dat grote goed kunnen beschikken. Want weet wel dat de democratie onze eni-ge garantie is tegen dictators en massamoordenaars.
Ook op Cuba, vroeger de zoveelste staat van de V.S. (bij wijze van spreken dan) heeft een aantal jaren geleden de ene mafkees de andere vervangen. Batista ging, Castro kwam. Maar Castro onderscheidt zich van de andere Zuid-Amerikanen door zijn goede banden met de Rus-sen. Dat maakt hem gevaarlijk, want Cuba ligt nou niet echt ver van het Amerikaanse vaste land.

Dit alles valt in principe natuurlijk binnen het bekende koude oorlog schema waar ik zo min mogelijk over schrijven wil (want oninteres-sant), maar nu zijn de Amerikanen bezig met een poging Cuba te ver-overen. Zij laten het vuile werk opknappen door Cubaanse ballingen: degenen die voor Castro zijn gevlucht. Er zijn geruchten over steun door de Amerikaanse luchtmacht en marine; aan de andere kant zou het Castro-bewind Russische tanks en Mig-vliegtuigen tot zijn be-schikking hebben. Tot nog toe hebben de Amerikanen alleen maar confrontaties met de Russen gehad buiten het eigen continent: in Europa, Azië en Afrika. Deze keer is het aan de voordeur.

Het hoeft niet met een sisser af te lopen: Kennedy is jong, dus on-ervaren, en kan rare sprongen maken. Aan de andere kant: Kennedy is jong en heeft nog iets om voor te leven. Laten we hopen dat ze hun hoofd koel houden en niet met atoombommen gaan smijten.

In al die somberheid is er één lichtpuntje: de nieuwe baas van de NAVO, D.U. Stikker (64), komt uit Winschoten. Dat staat toch garant voor een nuchtere benadering.

14 april 1961

Youri Gagarin heeft verteld over zijn reis door de ruimte. Hij had vanuit zijn voertuig de door de zon verlichte kant van de aarde heel goed kunnen zien. De continenten, eilanden, grote rivieren en water-vlakten waren eenvoudig waar te nemen. Boven Rusland had hij zelfs weilanden van bouwland kunnen onderscheiden. Dit natuurlijk dank-zij de grootte van de kolchozen.
De maan had hij niet gezien, maar wel had hij geconstateerd dat de zon en de sterren veel helderder waren dan op aarde. De gewichtloos-heid die in het heelal heerst had hem geen problemen bezorgd. Hij kon zich juist heel eenvoudig bewegen omdat armen en benen niets wogen. Losse voorwerpen zweefden door de cabine en hij hing zelf ook in de lucht. In die toestand was hij nog in staat geweest aanteke-ningen te maken in zijn notitieboekje. Ook met eten en drinken had hij niet veel moeite gehad.

Hoe hij de start heeft ervaren vertelde hij niet, maar ik kan me voor-stellen dat je zo ongeveer plat gedrukt wordt door de enorme versnel-ling die de raket nodig heeft om de aarde te verlaten. Gagarin juichte natuurlijk het vaderland toe, maar zei ook dat er in de ruimte ruimte genoeg was voor iedereen. Laten we hopen dat het zo is.

13 april 1961

Terwijl Winschoten 35 woningwetwoningen toegewezen heeft gekre-gen en het proces tegen Adolf Eichmann begonnen is, hebben de Russen Youri Gagarin (27) de kosmos ingeschoten. Werner von Braun is spinnijdig: volgens hem hadden ze het al alleen maar gedaan om indruk te maken op de Afrikaanse landen. Kennedy, de nieuwe Amerikaanse president, was iets rustiger en feliciteerde de Russen.

Gagarin heeft 1 rondje om de aarde gemaakt en is daarna veilig ge-land. Zijn commentaar gedurende de vlucht was zakelijk, maar daar-door juist ontroerend. Vlak voordat de 'Wostok' in zijn baan om de aarde zou komen, merkte hij op dat de aarde in nevel gehuld was. Boven Zuid-Amerika aangekomen voelde hij zich naar eigen zeggen goed. Hij vloog toen op een hoogte van 200 km met een snelheid van 8 km per seconde. "Ik kijk naar de aarde. Het zicht is goed. Ik kan u goed verstaan. (...) Ik kan alles zien. Sommige stukken gaan schuil achter stapelwolken. (...) Ik vlieg verder. Alles is normaal. Alles functioneert goed. Ik ga voort op mijn weg. (...) Ik voel me goed en vrolijk. De vlucht gaat door. Alles gaat goed. De machine werkt normaal." Dat zijn de mededelingen van de eerste mens die de aarde vanuit het heelal heeft gezien. Er valt niets aan toe te voegen, lijkt mij.

18 maart 1961

Nozems. Ze duiken overal op en de sociologen hebben er zich en masse op gestort. Het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Weten-schappen heeft een conferentie gewijd aan deze onbewuste revolu-tionairen.

Mr. dr. P.H. de Vries, secretaris van de Stichting Evangelisch Herstel en Opbouw, heeft op die conferentie weer eens laten zien waar het in Nederland allemaal om draait: de middelmaat. De nozem verdomt om aan dat spel mee te doen. Hij geeft zijn geld uit voor zijn of haar eigen genoegen (er zijn ook meisjes-nozems): kleding, motoren (zul-len wel brommers zijn), de kapper wordt door een deel van de meis-jes twee keer per week bezocht. Dat laatste geldt natuurlijk alleen voor de werkende jeugd (ze geven dus hun eigen geld uit), maar ook de jongens en meisjes die nog op school zitten geven hun zakgeld uit aan kleding en brommers.
Gelukkig, ik parafraseer nog steeds, zijn er twee soorten nozems: de weekendnozem en de ook-door-de-week-nozem. De eerste is in prin-cipe een keurig mens, maar op zaterdagavond verandert hij of zij in een nozem. Op zondagmorgen is dat echter weer voorbij. Met die kinderen zal het wel goed komen. De full-time nozems zijn echter andere koek: zij lopen ook door de week in opvallende kleding en zullen zich tot criminelen ontwikkelen. Het zijn "jongens van de vlak-te". Ze zijn afkomstig uit de ongeschoolde arbeidersklasse. Volgens mr. dr. De Vries zijn deze nozems niet in staat tot abstract denken, niet tot rederen, ja soms zelfs helemaal niet tot enige vorm van denk-arbeid. Men heeft ze op school met veel moeite rekenen, lezen en schrijven geleerd, maar het niveau van het denken hebben ze niet bereikt. Exacte kennis hebben nozems al helemaal niet. Kortom: een soort Neanderthalers.
Na deze zogenaamde beschrijving komt De Vries met een hele serie verwijten die mijns inziens een veel betere beschrijving van het fenomeen vormen. Nozems zijn nihilistisch, anti-clericaal, hebben een gebrek aan manieren, smaak en persoonlijkheid en hangen geen enkele ideologie of religieuze overtuiging aan. Daardoor assimileren ze niet en blijven ze buiten de maatschappij staan.

Vanuit die positie, dat is mijn analyse, hebben ze een visie op de samenleving die de waarheid na aan de huid ligt. De economie wil hen niet, dus hoeven ze de economie niet. De voortdurende dreiging van een atoomoorlog geeft hen de gedachte dat het er allemaal niet zo-veel toe doet. Een nozem protesteert door zijn of haar gedrag, kle-ding en gewoonten tegen een maatschappij die niets te bieden heeft. Daar helpen ook mooie praatjes over de rol van ouders, opvoeders, clubhuizen en over het brengen van offers echt niet tegen.

9 maart 1961

De smog van Londen, waarbij duizenden mensen om het leven kwa-men door luchtvervuiling, kunnen wij hier ook verwachten.
Van wie horen we dat? Niet van de inspectie van de Volksgezondheid. Nee, het moet komen van de mensen die denken geld te verliezen als de vervuiling zo doorgaat. De boeren.

Het Landbouwschap stelt dat het agrarische bedrijf grote schade ondervindt van giftige stoffen en van stof- en roetdeeltjes in de lucht. Ook wordt, aldus het Landbouwschap, de geestelijke en lichamelijke volksgezondheid ernstig bedreigd door de gevolgen van de steeds verder gaande industrialisatie. Aangezien er geen wetgeving is om de vervuiling aan banden te leggen, stellen de boeren voor de hinderwet zo te wijzigen dat op korte termijn ingrijpen mogelijk wordt.

Wat ik mij afvraag: wie zal het schoonmaken en schoonhouden (!) betalen? Wij soms?