13 juni 1963

Het kon natuurlijk niet uitblijven. Na de bomaanslagen is er nu een moord. De secretaris van de N.A.A.C.P. (Nationale Vereniging voor de Vooruitgang van Gekleurden), Medgar Evers, is doodgeschoten. Hij werd voor zijn huis in Jackson (Mississippi) in de rug geschoten toen hij terugkeerde van een bijeenkomst.
Evers was sinds negen jaar in dienst van de N.A.A.C.P. Zoals alle lei-ders van de zwarte beweging was hij zich bewust van de risico's die hij liep, maar hij was bereid die risico's te dragen. "Ik strijd evenzeer voor Amerika als de soldaten in Vietnam", verklaarde hij onlangs in een interview.

12 juni 1963

Wat een ingewikkeld en tegelijk routinematig product zo'n krant is blijkt uit het feit dat men om de haverklap, maar vooral op woensdag, vergeet de dag en datum te veranderen. Zo staat bijvoorbeeld op de krant van vandaag, d.w.z. van woensdag 12 juni, nog de aanduiding van gisteren: dinsdag 11 juni.

Belangrijker is dat Kennedy niet van plan is over zich heen te laten lopen door Wallace. De laatste heeft inderdaad op de stoep gestaan om twee zwarte studenten tegen te houden, maar uiteindelijk heeft hij deze slag verloren. Kennedy beval hem af te zien van onwettige handelingen. Omdat Wallace dit bevel heeft genegeerd, kreeg Kenne-dy het recht de plaatselijke troepen onder federaal bevel te plaatsen. Daarmee heeft de gouverneur feitelijk geen politie of militairen meer tot zijn beschikking. Verder houdt de minister van defensie troepen achter de hand om in geval van nood in te grijpen. Eigenlijk wordt hier na honderd jaar eindelijk een einde gemaakt aan de Amerikaanse Burgeroorlog. Hopelijk.

11 juni 1963

Het gaat goed in Nederland, maar niet in Oost-Groningen. Als we de deskundigen geloven tenminste. In Dommering sprak gisteren prof. Korteweg, de voorzitter van De Raad voor de Welvaartsbevorde-ring 'Opbouw Oost-Groningen'. Volgens hem vertoont de 'welvaarts-toestand' van Oost-Groningen inderdaad een aanmerkelijke verbete-ring, maar onze streek blijft een probleemgebied. De structurele verbetering is te gering en van opbloei kan al helemaal niet gespro-ken worden. Vooral de industrialisatie heeft te weinig vaart om op lange termijn voldoende werkgelegenheid te kunnen garanderen. Daarom zal ook in de toekomst de stimuleringspolitiek moeten worden voortgezet.

Ad infinitum.

10 juni 1963

Al een tijdje hebben we niets meer uit Amerika gehoord. Dat wil echter niet zeggen dat de strijd voor gelijke rechten stil staat. Inte-gendeel. De moed om met daden deze rechten op te eisen verspreidt zich als een inktvlek over het land. President Kennedy heeft de burge-meesters van alle steden opgeroepen in hun stad de discriminatie op te heffen. Ondertussen gaat gouverneur Wallace van Alabama mor-gen persoonlijk voorkomen dat twee negers worden ingeschreven bij de universiteit van Tuscaloosa. Hij wil ze fysiek tegenhouden als ze de trappen van de universiteit bestijgen. It's a long way to Tipperary.

22 mei 1963

Sex. Ik heb het er niet vaak over. Ten onrechte. Want als een mens ergens de hele dag mee bezig is, althans een man, althans ik, dan is het dat. En ik ben niet de enige. Af en toe komt het aan de oppervlakte, ook in de publiciteit. Neem nu het volgende stuk en let vooral op de fantasieën die eraan verbonden zijn. Vooral bij jezelf als lezer, en man. Ik citeer en neem de koppen ook over.

Ouders - met vakantie wisten van niets
Marechaussee haalt avontuurlijk meisje uit vliegtuig op Schiphol
Charles Aznavour mocht haar niet meenemen naar Nice

(van onze Amsterdamse redacteur)

De 19-jarige Amsterdamse studente in Slavische talen Coks Habbema is gisteren op Schiphol door de Koninklijke Marechaussee uit een KLM-vliegtuig gehaald dat op het punt stond te vertrekken naar Nice. De Franse zanger Charles Aznavour had voor deze beeldschone jongedame met lang donkerblond haar en lichte ogen een enkele reis eerste klas ticket gekocht (voor 348 gulden). Hij moest de reis alleen voortzetten. Zijn vriendin werd even later door een oom per auto afgehaald. Haar ouders zijn namelijk niet thuis. Die maken een vakan-tietocht door Luxemburg.

Gisteravond laat kwam Coks Habbema weer op Schiphol. Daar landde namelijk om vijf voor tien dezelfde machine weer waar ze 's morgens uit had moeten stappen. Haar koffer zat nog steeds in het bagage-ruim. Dezelfde oom C.P.J. Winkels uit de Beethovenstraat vergezelde haar. Coks Habbema vertelde ons toen: "Ik heb Charles Aznavour ontmoet op de eerste dag dat hij in ons land was - donderdag 9 mei. Hij liep toen wat te flaneren in de buurt van zijn hotel - het Hilton. Ik wist eerst helemaal niet dat hij de beroemde zanger was - dit vanwege zijn enorme grote donkere zonnebril. We hebben samen gezellig ge-praat. Charles Aznavour nodigde me toen uit zijn optreden te zien. Ik ben bij hem gebleven tot hij voor een dag of wat even terug ging naar Nice. Verleden week vrijdag stond ik hier weer op Schiphol om hem af te halen. Van dat moment af waren we samen.
Hij vroeg me zondagavond of ik niet mee wilde naar zijn huis aan de Rivièra. Daar woont zijn vader, zijns zuster en ook zijn dochter. We zouden dan ook nog het slot kunnen bijwonen van het filmfestival in Cannes. Ik had daar natuurlijk wel zin in. Ik heb me geen moment gerealiseerd dat mijn ouders daarvan af zouden moeten weten. Mijn ouders zijn namelijk met vakantie. Ik was trouwens weer thuis ge-weest voor zij terug zouden komen. Het is te hopen dat zij van dit incident niets horen via de buitenlandse pers - we hebben alle moge-lijke moeite gedaan ze telefonisch op te sporen; tot nu toe zonder re-sultaat. Dat zal met straks natuurlijk wel de nodige drama’s geven. Het is jammer dat dit alles zo ongelukkig liep. Ook voor Charles vind ik dit niet prettig. Hij was zo voorkomend altijd. Hij begreep er trouwens helemaal niets van toen het vliegtuig terugkeerde naar het platform en ik moest uitstappen."

Niet de eerste

Deze Coks Habbema is overigens niet bepaald de eerste minderjarige die op deze manier uit een vliegtuig wordt gehaald. De marechaussee bij de passencontrole is getraind op dit soort zaken. Zodra een min-derjarige zonder ouders of familieleden vertrekt naar het buitenland wordt geprobeerd contact met deze te krijgen. De betrokkene weet daarvan zelf meestal niets van. Die gaat gewoon door de douane en komt dan in een wachtkamer. Intussen bellen de dienstdoende amb-tenaren stad en land af om na te gaan of de minderjarige in kwestie met voorkennis vertrekt dan wel stiekem wil ontsnappen om - bij-voorbeeld - te gaan trouwen in het buitenland.

Onopvallend

Charles Aznavour heeft waarschijnlijk niet eens geweten dat zijn ge-zellin minderjarig was. Hij heeft overigens wel getracht het vertrek zo onopvallend mogelijk te maken. De zanger kwam heel laat op het vliegveld aan en nam zelf twee biljetten naar Nice. Coks Habbema wachtte op een afstand. Later gingen ze onafhankelijk van elkaar door de douane, langs twee verschillende loketten. Ook in de wachtkamer bleven ze bij elkaar uit de buurt. Pas in het vliegtuig werd weer con-tact gemaakt. Het toestel, een DC 7 C vertrok normaal - dat wil zeg-gen: de machine taxiede weg van het platform naar de startbaan.

Inmiddels had de marechaussee gebeld met een oom van Coks Hab-bema. Deze wist natuurlijk van niets. Hij moest op korte termijn beslissen of dat vertrek zou worden verhinderd. De vader en moeder van het meisje waren onbereikbaar. Ze woonde tijdens hun afwezig-heid alleen met een jongere broer in het ouderlijk huis aan de Schubertstraat. De oom nam het zekere voor het onzekere en zei: ze mag niet vertrekken.

Handkus

Via de verkeerstoren werd toen de gezagvoerder radiografisch mee-gedeeld dat hij moest terugkeren. Een stewardess bracht toen de boodschap even later over aan het meisje. Charles Aznavour schijnt eerst gedaan te hebben alsof hij met de hele zaak niets te maken had. Later trok de 39-jarige zanger wat bij. Hij wilde toen zelfs de omslag van het ticket terug hebben om later bij de aankomst het passagegeld te innen. Met een handkus nam hij tenslotte afscheid van Coks Habbema.

'Opdringerig'

Charles Aznavour heeft drie keer opgetreden in Nederland. Ook werd door de AVRO een zogenaamd domino-programma opgenomen. Dit alles gebeurde onder auspiciën van de Amsterdamse impresario Charles Aerts. Deze vertelde ons gisteravond: "Rond elke artiest van wereldnaam dwarrelen zulke meisjes. Ik heb die Coks Habbema ook wel gezien natuurlijk. Ze deed nogal opdringerig en was hondsbru-taal - tot in de kleedkamers toe. Charles Aznavour nam eerst weinig notitie van haar. Maar later scheen hij het prettig te vinden met het kind wat te praten. Ze spreekt overigens vloeiend Frans en Engels. Begrijpt u nou de ouders van dat kind om haar zo maar zonder controle achter te laten? Ik heb Charles Aznavour nog voor haar ge-waarschuwd maar hij wou niet luisteren. Het was hem trouwens niet om een goedkoop avontuurtje te doen. Dat heeft zo'n man niet nodig. Hij vond het kind gewoon ergens wel sympathiek, hoewel ze nogal slonzig was naar mijn idee. Ik heb nog medelijden met dat kind ook. Charles is de zaak trouwens waarschijnlijk al vergeten. Ik haal hem pas in oktober weer naar Nederland. Als het me lukt natuurlijk".

Wat een geweldig stuk hè? Del van 19 verleidt beroemde zanger. Of is het toch: beroemdheid maakt misbruik van jonge blom uit de betere buurt?

21 mei 1963

Het gevecht in de V.S. verplaatst zich naar administratieve sfeer. In Birmingham zijn kinderen die deel hebben genomen aan de demon-straties van school gestuurd. Degenen van 16 jaar en ouder werden verwijderd, de nog jongeren zijn geschorst.

Tegelijkertijd heeft het hooggerechtshof de vonnissen vernietigd waarin negers werden veroordeeld wegens het betreden van blanke cafetaria. Volgens het hof mag een staat geen rassenscheiding toe-passen en daarbij al helemaal niet van zijn macht gebruik maken. Zo breekt een zakje patat uiteindelijk de discriminatie. Althans op juri-disch vlak.

20 mei 1963

Kennedy is in Alabama geweest. Hij heeft gesproken met gouverneur Wallace, al schijnt het gesprek (in een helikopter!) voornamelijk te hebben bestaan uit het uitwisselen van meningen en dat in een uiterst koele atmosfeer.

Hoe ver die meningen uit elkaar lagen bleek uit commentaren ach-teraf. In een toespraak in Nashville zei Kennedy dat de negers steeds meer rechten zullen krijgen "tot alle Amerikanen gelijke rechten en vrijheden binnen de wet zullen hebben".

Wallace zei in een persconferentie dat de federale troepen in Alaba-ma overbodig waren, omdat de plaatselijke autoriteiten zeer wel in staat waren de "agressieve activiteiten" van de negerbevolking te beteugelen. Eerder had hij geprobeerd via het Hooggerechtshof de terugtrekking van de federale troepen af te dwingen. Overigens wordt nu ook in North-Carolina gedemonstreerd.

17 mei 1963

De Winschoter gevangenis De Noorderschans wordt een extra be-waakte vesting. Langdurig gestraften als de oorlogsmisdadigers Lages, Fischer, Aus der Fünten en Kotälla worden vanuit Breda over gebracht naar hier. Waarin een klein plaatsje groot kan zijn. Maar het levert wel arbeidsplaatsen op. Er zijn namelijk extra bewakers nodig.

16 mei 1963

Even de kamerverkiezingen: PvdA 43 (was 48), KVP 50 (was 43), VVD 16 (was 19), ARP 13 (was 14), CHU 13 (was 12), CPN 4 (was 3), S.G.P. 3 (was 3), PSP 4 (was 2), G.P.V. 1, Boerenpartij 3.

14 mei 1963

Het is weer rustig in Birmingham. Dagelijks patrouilleren onder de staat van beleg duizend politieagenten door de stad.

President Kennedy brengt zaterdag een bezoek aan Alabama; hij moest toch in de buurt zijn voor de viering van het dertig jarig bestaan van de 'Tennessee Valley Authority'.

Dominee King heeft opgeroepen af te zien van geweld. Blijkbaar zijn er resultaten in aantocht.

12 mei 1963

Eindelijk heeft president Kennedy gedaan wat onvermijdelijk was. Hij heeft federale troepen gestuurd naar Montgomery. Vooralsnog wor-den ze buiten de stad gelegerd. Het besluit werd uitgelokt door twee bomaanslagen, waarvan een op het huis van de broer van dominee King. Die aanslagen waren het startsignaal voor gewelddadige demon-straties en plunderingen door zwarte bewoners van de stad.
Ondertussen ligt er wel het begin van een akkoord op tafel:
1. alle winkels zullen binnen drie maandem ook voor negers toegan-kelijk zijn
2. de gearresteerden zullen op borgtocht worden vrijgelaten
3. in de industrie zal iedereen hetzelfde gaan verdienen

4. er komt een stadscommissie met vertegenwoordigers van beide rassen.

10 mei 1963

Het is nog steeds rustig in Alabama, maar King heeft nu een definitief ultimatum gesteld. Als niet voor vier uur vanmiddag (Nederlandse tijd) alle eisen zijn ingewilligd, worden de demonstraties hervat. Op twee punten is vooruitgang geboekt: de gelijke inschaling van alle arbeiders in de industrie en een gedeeltelijke opheffing van rassen-scheiding in cafetaria's.

9 mei 1963

Het begint er op te lijken dat de strijd in Alabama hetzelfde verloop krijgt als die destijds op de scholen in Little Rock. De plaatselijke poli-tici houden hun poot stijf, zodat de federale overheid uiteindelijk niets anders overblijft dan in te grijpen.
Het leek er gistermorgen op dat er een bestand zou komen en dat de autoriteiten zouden toegeven aan de belangrijkste eisen van de de-monstranten, maar de arrestatie van dominee King en 25 van zijn medewerkers, omdat zij op Goede Vrijdag een demonstratie hadden georganiseerd, heeft roet in het eten gegooid.
Gouverneur Wallace van Alabama is blijkbaar toch van plan de kwes-tie met geweld op te lossen (hoewel de gearresteerden goed behan-deld worden; het zijn er zoveel dat alleen al het uitdelen van het ont-bijt vier uur kost). Alle onderhandelingen zijn inmiddels afgebroken en er zijn nieuwe demonstraties aangekondigd.
President Kennedy, die blijkbaar alleen met positief nieuws in het pu-bliek wil verschijnen, had juist zijn vreugde uitgesproken over het op gang komen van de onderhandelingen. Hij gaf de demonstranten wel een steuntje in de rug door er op te wijzen dat in alle staten alle hindernissen voor gelijke burgerrechten opgeruimd dienen te wor-den.

Het laatste nieuws is dat King weer vrij is gelaten. Al of niet na beta-ling van een borgtocht van 2500 dollar. Blijkbaar bemoeit de federa-le overheid, en met name minister Robert Kennedy van justitie (de broer, ja), zich op de achtergrond met de kwestie.

8 mei 1963

Op een of andere manier is dit voorjaar anders dan andere. Het lijkt wel of er in de geschiedenis een soort lente op gang is gekomen. Stalins dood heeft met enkele jaren vertraging ruimte geschapen voor nieuwe inzichten en bewegingen. In Amerika lijkt de opstand van de negerbevolking niet meer te stuiten. Eerst hebben ze zich geroerd op de scholen, nu gaan ze de straat op voor gelijke burger-rechten in het algemeen. Men probeert hen nog onder de duim te houden door geen toestemming te geven voor demonstraties - dus door het inzetten van geweld als er wel gedemonstreerd wordt. Maar dat helpt niet meer. Blijkbaar voelen de mensen aan dat er ruimte is. Er heerst een soort 'nu of nooit' gevoel.
In Birmingham (Alabama) wordt al dagenlang gedemonstreerd en elke dag loopt het uit de hand. Dominees en kinderen spelen een be-langrijke rol. Zo werden afgelopen zaterdag 1400 mensen gearre-steerd, waarvan 500 kinderen van tussen 6 tot 16 jaar.
"Jullie moeders vegen vloeren en doen het vuile werk voor de blan-ken, al jarenlang. Nu hebben wij geleerd dat God ons niet heeft voorbestemd vernederd te worden. Wij moeten de blanken laten we-ten dat wanneer zij ons nog langer onder de tafel houden, wij zullen opstaan en de gehele tafel laten omvallen."
Deze woorden van dominee Young laten zien dat de rebelse geest ontwaakt als er hoop op verbetering is. Het meest merkwaardige is nog de weinig verbeten sfeer: er wordt gezongen en voor het geval men gearresteerd wordt, neemt men alvast boeken, dekens en tan-denborstels mee.
De strategie van de politie, die eruit bestaat de massa betogers uit een te drijven en in groepjes terug te 'begeleiden' naar hun woon-wijken, faalde deze keer. Steeds opnieuw verzamelden de mensen zich in het centrum.
Vandaag was er voor het eerst sprake van tegengeweld: de inzet van gummiknuppels, honden en waterkanonnen werd beantwoord met een regen van stenen.
De man die zich zo langzamerhand ontpopt als de leider van de bewe-ging, dominee King, heeft bekend gemaakt dat men pas zal ophouden met demonstreren als de volgende eisen ingewilligd zijn:
1. negers en blanken mogen gezamenlijk in dezelfde lunchrooms eten
2. een permanent comité uit beide rassen dat een schema zal maken voor de integratie van openbare scholen en het heropenen van de ge-sloten stadsparken
3. zwarte arbeiders moeten in een hogere loonklasse ingedeeld wor-den
4. gearresteerde demonstranten moeten vrijgelaten worden zonder verdere vervolging

Kennedy heeft het tot nog toe niet nodig geacht zich publiekelijk met de zaak te bemoeien.